Inzichten uit de bijeenkomst Basisgeluidemissie (BGE)

1. Begin liever vandaag dan morgen

Tijd is je vriend, maar alleen als je nu begint

De ervaring leert dat met name de opstartfase en allerlei randzaken meer tijd vragen dan verwacht. Alle sprekers benadrukken de noodzaak van snel beginnen:

• De 1^e vastlegging moet gebaseerd zijn op het peiljaar 2026 of eerder. Wachten levert geen voordeel op.
• Beschikbaarheid van mensen is schaars en moet je op tijd reserveren. Houd daar rekening mee bij jaarplannen (ook bij andere afdelingen) en bespreek of er met Omgevingsdienst aanvullende afspraken gemaakt moeten worden.
• Veel randvoorwaardelijke stappen in het traject kunnen tijdrovend zijn. Denk aan capaciteit regelen, afspraken maken met andere afdelingen en partijen en draagvlak creëren.
• Wacht niet tot de berekening. De 1^e winst zit in organiseren, selecteren en data op orde brengen.
• Overschat de aanwezigheid en kwaliteit van data niet: bouw tijd in om er samen met collega’s goed naar te kijken om hiaten en fouten te ontdekken en corrigeren.
• Vooral in het begin ben je veel tijd kwijt aan het inrichten van werkprocessen. Je wilt niet door tijdsdruk beknibbelen op de betrouwbaarheid van de gegevens.
• Bij uitbesteden is het zaak om niet tot het laatste moment te wachten. Adviesbureau Antea Group waarschuwt voor ‘einddrukte’ als alle gemeenten gelijktijdig adviesbureaus willen inschakelen en een doorlooptijd van 6 tot 12 maanden, afhankelijk van de beginsituatie en de gekozen aanpak.
• Aanleveren voor eind 2028 is haalbaar, ook als je nu nog niet begonnen bent.

2. Een goed begin is het halve werk: aandachtspunten voor de beginfase

Organiseer het proces goed en zorg dat de brongegevens op orde zijn

De manier waarop je het traject technisch en organisatorisch inricht heeft ook gevolgen voor de monitoring. De gemeenten Rotterdam en Katwijk deelden voor de beginfase onder meer de volgende aandachtspunten:

• Begin op tijd met de inventarisatie van de benodigde disciplines en partijen en zorg voor een heldere rolverdeling.
• Maak gebruik van de detailkennis die collega’s hebben van de lokale situatie, het verkeersmodel en datasets.
• Let op de reproduceerbaarheid van keuzes bij de dataverwerking en leg alle keuzes vast in een document of systeem.
• Maak afspraken over kwaliteit en frequentie van toekomstige datalevering. Zorg voor eigenaarschap.
• Investeer in het creëren van draagvlak voor en bekendheid met de bge: ambtelijk en bestuurlijk.

3. Datakwaliteit bepaalt het succes

De kwaliteit van de bge staat of valt met de kwaliteit van de brongegevens

Datakwaliteit is cruciaal. Knelpunten zijn bijvoorbeeld incomplete of verouderde verkeersgegevens, data afkomstig uit verschillende systemen en peiljaren, de afhankelijkheid van externen voor bepaalde datasets en gegevens die niet meer beschikbaar zijn door personeelswisselingen. Dit zijn de gedeelde adviezen om dit soort problemen zoveel mogelijk te voorkomen:

• Inventariseer vroegtijdig welke gegevens beschikbaar zijn.
• Wees je ervan bewust dat een gebrek aan gegevens een planningsrisico vormt.
• Bedenk dat het bestaande verkeersmodel vaak niet geschikt is voor wegen met lage verkeersintensiteit. Voor het juiste detailniveau zijn aanvullende databronnen nodig.
• Controleer de beschikbare gegevens op juistheid, waar nodig in het veld. Voor niet-agglomeratiegemeenten zal het meer tijd kosten om data van de juiste kwaliteit te verzamelen.
• Zorg dat verkeerstellingen representatief zijn.
• Stel dataleveringsovereenkomsten op; zowel intern als extern.

4. Houd het geluidmodel zo eenvoudig mogelijk

Alles wat je nu modelleert, moet je later ook blijven beheren

Een te gedetailleerd model levert volgens de gemeenten Terneuzen en Katwijk veel extra werk op zonder duidelijke meerwaarde. Je moet alles bij de monitoring namelijk ook weer meenemen. Ze geven de deelnemers de volgende praktische adviezen mee:
• Negeer verkeersdrempels en modelleer rotondes als kruispunt.
• Ga uit van de wettelijke maximumsnelheden (geen lagere snelheid bij kruispunten).
• Voeg wegvakken en geluidaandachtsgebieden waar mogelijk samen. Denk hierbij wel na over wat dit betekent voor toekomstige wijzigingen van de weg en monitoring.

5. Leg keuzes en processen zorgvuldig vast

Wat vandaag logisch lijkt, moet over 5 jaar nog terug te vinden zijn

Voor toekomstige monitoring moet de dataverwerking reproduceerbaar zijn. Er moet terug te vinden zijn met welke uitgangspunten het verslag van de waarde van de basisgeluidemissie aan de gemeenteraad en de aanlevering van gegevens aan het geluidregister is gemaakt. Tijdens de presentaties worden de volgende tips en aandachtspunten gedeeld:

• Zorg voor vastlegging van alle gemaakte keuze en gehanteerde uitgangspunten
• Zorg voor een procesverslag, zodat de onderbouwing van de gemaakte keuze terug te vinden is.
• Neem in opdrachtverstrekking adviesbureau mee dat je een procesverslag wilt + een notitie met de gemaakte keuze en gehanteerde uitgangspunten.
• Kies voor publicatie van het verslag van de waarde van de basisgeluidemissie aan de gemeenteraad in het gemeenteblad. De link hiernaartoe in het geluidregister blijft altijd werken.

6. Zorg voor bestuurlijk en ambtelijk draagvlak

De bge is meer dan een technisch dossier

De bge is een gezamenlijke opgave. Als verantwoordelijke voor geluid heb je anderen nodig voor het beheersen van geluid door lokale (spoor)wegen. Een goede samenwerking met het bestuur en de disciplines verkeer en mobiliteit, wegbeheer en Geo-informatie/ICT is cruciaal. Daarnaast kunnen er diverse externe partijen betrokken zijn zoals openbaarvervoer- en havenbedrijven. Het is belangrijk om de bge te presenteren als hulpmiddel voor een bescherming van de gezondheid van burgers, niet alleen als verplichting.

Hier volgt een aantal adviezen van de gemeente Rotterdam om het draagvlak te vergroten:

• Informeer bestuurders en andere disciplines vroegtijdig. Zorg ervoor dat je elkaars taal spreekt.
• Stel een vast projectteam samen met frequent overleg en werksessies.
• Agendeer plan van aanpak, eerste impactanalyse en uiteindelijke vaststelling bge bij relevante MT’s, staven en programmatafels
• Verbind de bge aan gezondheids- en leefbaarheidsdoelen uit bestaand beleid.
• Maak duidelijk wat de gevolgen zijn van een toename van de geluidemissie met meer dan 1,5 dB.

7. Zoek de samenwerking op

Samenwerking levert efficiency op

Met samenwerking en afstemming is veel winst te behalen, bleek uit de presentaties en paneldiscussie:

• Omgevingsdiensten kunnen gemeenten ondersteunen bij het vastleggen van de bge, in samenwerking met een adviesbureau. FUMO is daar een voorbeeld van. Aandachtspunt kan zijn dat gemeenten verschillende ambitieniveaus hebben.
• In veel gevallen is er voordeel te behalen door gezamenlijk expertise in te kopen en kennis en ervaring uit te wisselen.
• Afstemming met buurgemeenten is belangrijk. Ook ontwikkelingen over de gemeentegrens kunnen van invloed zijn op de verkeersintensiteit in jouw gemeente.

8. Houd de regie bij uitbesteden

Je kunt de uitvoering uitbesteden, maar niet het eigenaarschap

Veel gemeenten kiezen voor een vorm van uitbesteden. Dat betekent niet dat ze er vervolgens geen tijd meer aan hoeven te besteden. Uit de presentaties en paneldiscussie kwamen de volgende aandachtspunten naar voren:

• Er zijn goede afspraken nodig over wie welke taak heeft en hoe de rolverdeling is tussen gemeente, omgevingsdienst en adviesbureau.
• De gemeente blijft verantwoordelijk voor de lokale kennis, de invoergegevens en de bestuurlijke afwegingen.
• Ook bij uitbesteden is kennis binnen de organisatie nodig om de regierol te kunnen vervullen.

9. Zie de bge als kans, niet als verplichting

De bge maakt geluid niet alleen rekentechnisch maar ook bestuurlijk en organisatorisch zichtbaar

Meerdere gemeenten benadrukken dat de bge meer oplevert dan alleen voldoen aan wetgeving. Rotterdam en Katwijk geven aan vaker dan eens in de 5 jaar te gaan monitoren. Enkele voordelen en kansen van de bge uit de presentaties:

• duidelijkheid: 1 vertrekpunt voor wegen, brondata, peiljaar en geluidemissie
• signaalfunctie: toename van verkeersgeluid wordt vroeg zichtbaar. Hierdoor wordt het makkelijker om middelen voor maatregelen te regelen en uit te voeren.
• sterkere verbinding tussen gezondheid en mobiliteit
• ondersteunend bij planprocessen (aanleg/wijziging weg of woningbouw)
• informatie die voor bge nodig is kan ook nuttig zijn voor wegbeheer, en verkeersveiligheid
• verkeersinzicht dat nodig is voor bge inzetbaar voor andere analyses (bijvoorbeeld verkeerscirculatie, sluipverkeer)
• De bge is gebaseerd op de geluidbrongegevens in een referentiejaar. Enkele sprekers zien ook kansen om het de gegevens aan te vullen. Zij maken naast een model voor de bge ook een model voor een toekomstig jaar. Hierdoor kan de dataset zowel voor monitoring als voor signaleren van de gevolgen van ruimtelijke ontwikkelingen worden gebruikt.