Wanneer sprake is van een buitenplanse omgevingsplanactiviteit
Een buitenplanse omgevingsplanactiviteit is een activiteit die in strijd is met het omgevingsplan en die niet vergunningvrij is. Het Rijk bepaalt in artikel 5.1, lid 1, onder a, van de Omgevingswet dat het verboden is om zonder omgevingsvergunning een omgevingsplanactiviteit te verrichten.
Het kan gaan om de volgende situaties:
- een activiteit waarvoor in het omgevingsplan is bepaald dat het is verboden deze zonder omgevingsvergunning te verrichten en die in strijd is met het omgevingsplan, of
- een andere activiteit die in strijd is met het omgevingsplan
Dit volgt uit de begripsbepaling voor 'buitenplanse omgevingsplanactiviteit' in de bijlage bij artikel 1.1 Omgevingswet.
Voorbeelden hiervan zijn de volgende:
- Een initiatiefnemer wil een gebouw realiseren met een bouwhoogte van 13 meter. In het omgevingsplan staat een algemene regel voor de bouwhoogte. Deze is maximaal 10 meter. Via een binnenplanse omgevingsplanactiviteit is ook een bouwhoogte van 12 meter toegestaan, als voldaan wordt aan de beoordelingsregels van het omgevingsplan. Een aanvraag om te mogen bouwen is dan een aanvraag voor vergunning voor een buitenplanse omgevingsactiviteit.
- Een initiatiefnemer wil detailhandel realiseren. Uit de regels in het omgevingsplan volgt dat op de locatie alleen wonen is toegestaan. Het omgevingsplan bevat geen binnenplanse vergunningplicht waarmee detailhandel in dit gebouw kan worden toegestaan. Een aanvraag om het gebouw te mogen gebruiken voor detailhandel, is dan een aanvraag voor een vergunning voor een buitenplanse omgevingsactiviteit.
Een initiatiefnemer kan ook een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit aanvragen voor andere activiteiten. Bijvoorbeeld voor het afwijken van milieuregels in het omgevingsplan.
Op de pagina Beoordeling van een aanvraag omgevingsvergunning voor een binnenplanse of buitenplanse omgevingsplanactiviteit vindt u nadere informatie over de omgevingsplanactiviteit en wanneer er sprake is van een binnenplanse of buitenplanse omgevingsplanactiviteit.
Vergunningvrije gevallen
Artikel 5.1, lid 1, bepaalt dat het Rijk bij Algemene Maatregel van Bestuur vergunningvrije gevallen voor de omgevingsplanactiviteit kan aanwijzen. Dit gebeurt in paragraaf 2.3.3 van het Besluit bouwwerken leefomgeving Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent als uitklapper) (Bbl). Daarin wijst het Rijk vergunningvrije gevallen aan voor omgevingsplanactiviteit met betrekking tot bouwwerken. Deze activiteiten zijn in heel Nederland vergunningvrij voor de omgevingsplanactiviteit.
Gemeenten kunnen deze gevallen in het omgevingsplan niet alsnog vergunningplichtig maken.
Regels vergunningvrije gevallen Bbl uitgewerkt in Vergunningcheck
De regels over de vergunningvrije gevallen zijn verwerkt in de vragenbomen voor het bouwen of verbouwen van die bouwwerken in het onderdeel Vergunningcheck(verwijst naar een andere website) in het Omgevingsloket.
BOPA voor gehele bouwplan
De omgevingsvergunning voor de BOPA geldt voor het gehele samenhangende bouwplan. Dus ook voor de onderdelen die wel passen binnen de regels van het omgevingsplan of vergunningvrij zijn. Splitsing van een bouwplan dat uit verschillende onderdelen bestaat, is in beginsel niet mogelijk. Het bevoegd gezag moet het bouwplan als één geheel beoordelen. Een bouwplan kan alleen worden gesplitst als het bestaat uit onderdelen die in functioneel en bouwkundig opzicht van elkaar kunnen worden onderscheiden.
Een BOPA wijzigt de regels in het omgevingsplan niet
Een omgevingsvergunning voor een BOPA geeft toestemming om af te wijken van regels in het omgevingsplan. Het leidt niet tot wijziging van de regels in het omgevingsplan (zie ABRvS, 24 juni 2026 ECLI:NL: RVS: 2026:3406). Dit betekent dat de gemeente met een omgevingsvergunning voor een BOPA de op de locatie van het initiatief toegelaten functies of gebruiksmogelijkheden niet kan schrappen.
Voorschrift dat huidig toegestaan gebruik verbiedt
Wel kan een omgevingsvergunning voor een BOPA die een afwijkend gebruik van een perceel toelaat, een voorschrift bevatten dat alleen gebruik mag worden gemaakt van de vergunning als het huidige gebruik wordt beëindigd en beëindigd wordt gehouden (zie ABRvS 11 november 2026, ECLI:NL:RVS:2026:6519).
Aanvraagvereisten omgevingsvergunning BOPA
De aanvraagvereisten voor een omgevingsvergunning buitenplanse omgevingsplanactiviteit staan in artikel 7.207b, lid 2, van de Omgevingsregeling. De aanvraag moet de informatie bevatten die nodig is voor de beoordeling van de gevolgen van de aangevraagde activiteit voor:
Aanvraagvereisten BOPA verwerkt in Omgevingsloket
De aanvraagvereisten voor de buitenplanse omgevingsplanactiviteit, waarvoor er geen regels gelden in het omgevingsplan, zijn in het Omgevingsloket verwerkt. Hier kiest de gebruiker voor de activiteit 'afwijken van regels van het omgevingsplan'.
BOPA en mer-verplichtingen
Een omgevingsvergunning voor een BOPA kan project-mer(-beoordelings)plichtig zijn. Dat is afhankelijk van de activiteit waarvoor de vergunning wordt aangevraagd. Meer informatie staat op de pagina Vergunningplichtige activiteiten en milieueffectrapportage.
Een BOPA is geen plan of programma, dus er gelden geen plan-mer-verplichtingen.
Beoordelen BOPA
Bevoegd gezag beoordeelt of de omgevingsvergunning voor een BOPA voldoet aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en de instructieregels uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl).
Uitgebreidere informatie hierover staat op de pagina Beoordelen BOPA.
Een BOPA is niet altijd mogelijk
In sommige gevallen is een BOPA niet mogelijk. Bijvoorbeeld als er geen sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties of als de activiteit alleen via een wijziging van het omgevingsplan geregeld kan worden.
Meer informatie hierover staan op de pagina Keuze BOPA of wijziging omgevingsplan.
Meer informatie
Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (overzichtspagina)