Beleidslijn grote rivieren

De Beleidslijn grote rivieren schrijft voor wat beleidsmatig wel en niet is toegestaan in het rivierbed van de grote rivieren. De Beleidslijn beschrijft ook onder welke voorwaarden activiteiten in het rivierbed worden toegestaan. Het doel van de Beleidslijn is dat er – ook met toekomstige rivierafvoeren en zeespiegelstijging – voldoende ruimte in het rivierbed blijft voor het afvoeren en bergen van rivierwater en de afvoer van sediment en ijs. Bovendien moet worden voorkomen dat nieuwe activiteiten of objecten een toekomstige verruiming van de rivier duurder of onmogelijk maken.

De Beleidslijn bestaat uit een beleidsbrief en de Beleidsregels grote rivieren (Bgr 2025). De beleidsbrief geeft toelichting bij de achtergrond en context van de Bgr 2025. De Bgr 2025 beschrijft hoe een aanvraag voor een omgevingsvergunning wordt beoordeeld voor een beperkingengebiedactiviteit die wordt verricht in het rivierbed, met betrekking tot een oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk. Een artikelsgewijze toelichting op de Bgr 2025 is te vinden in de Staatscourant 2025/2595 en Staatscourant 2026/22613. In het dagelijks gebruik worden de begrippen Beleidslijn en Beleidsregels door elkaar gebruikt.

Toepassingsgebied

De Bgr 2025 zijn van toepassing op de aanvragen voor omgevingsvergunningen voor wateractiviteiten. Deze zien op beperkingengebiedactiviteiten met betrekking tot een oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk, voor zover die worden verricht in het rivierbed van de grote rivieren. Zowel de aard van de activiteit, het type oppervlaktewaterlichaam als de ligging binnen het beperkingengebied zijn relevant om te bepalen of een activiteit wordt getoetst aan de Bgr 2025.

Een activiteit in het rivierbed buiten het beperkingengebied in het rivierbed valt niet onder de Bgr 2025. Er geldt hier immers geen vergunningplicht. Op sommige plekken valt het beperkingengebied helemaal samen met het rivierbed. Op andere plekken is het beperkingengebied kleiner en vallen relatief hooggelegen en bebouwde delen van het rivierbed buiten het beperkingengebied.

Via Regels op de kaart, onderdeel van het Omgevingsloket, kunt u bepalen of op uw activiteit de Bgr 2025 van toepassing is. Zoom in op de kaart en klik met uw muis op de locatie van de (voorgenomen) activiteit. Van belang hierbij zijn de 3  kaartlagen zoals weergegeven in de legenda:

1. grote rivieren rivierbed of Rivierbed grote rivieren
2. beperkingengebieden oppervlaktewaterlichamen in beheer bij het Rijk; niet zijnde kanalen
3. beperkingengebieden kanalen in beheer bij het Rijk

Als rechts onderaan het scherm onder Locaties, zowel kaartlaag 1 als een van de kaartlagen 2 of 3 is vermeld, dan is de Bgr 2025 van toepassing.

Gaat u een vergunningplichtige activiteit in het beperkingengebied van het rivierbed verrichten? Beoordeel dan via het Omgevingsloket en de Vergunningcheck of u een omgevingsvergunning nodig heeft voor uw activiteit. Heeft u daar vragen over? Neem dan contact op met Rijkswaterstaat in de regio. Dit kan zijn met Rijkswaterstaat Oost-Nederland, West-Nederland Zuid of Zuid-Nederland, zoals in de link vermeld onder het kopje 'Contact'.

Rivierkundige beoordeling

Wanneer voor een initiatief een omgevingsvergunning volgens de Bgr 2025 noodzakelijk is, wordt de impact van het initiatief op de rivier bepaald en beoordeeld door middel van een rivierkundige beoordeling. De rivierkundige effecten van een activiteit worden door Rijkswaterstaat beoordeeld aan de hand van het Rivierkundig Beoordelingskader (RBK).

Het RBK helpt rivierkundigen van Rijkswaterstaat bij het beoordelen in hoeverre buitendijkse plannen het waterbergend vermogen en de afvoercapaciteit van de rivieren aantasten, en of de plannen verenigbaar zijn met het belang van het vervullen van de maatschappelijke en economische functies door watersystemen, zoals het voorkomen van hinder en schade voor de scheepvaart.

Eigen risico en verantwoordelijkheid voor schade

Er zijn gebieden die wel deel uitmaken van het rivierbed maar gelegen zijn buiten het beperkingengebied. Activiteiten in deze gebieden worden niet getoetst aan de Bgr 2025, maar hiervoor kan wel een vergunningplicht of meldingsplicht uit hoofde van een andere regeling bestaan. Daarnaast kunnen deze gebieden bij hoogwatersituaties wel onder water staan. Bouwen in deze gebieden is, net als overal in het rivierbed, op eigen risico. Het Rijk is niet aansprakelijk voor eventuele schade. Initiatiefnemers in het rivierbed moeten zelf maatregelen nemen om zich tegen schade door hoogwater te beschermen.

Vernieuwing Beleidslijn

De Beleidslijn grote rivieren wordt regelmatig vernieuwd. Dat is nodig om ervoor te zorgen dat wij de doelen van de Beleidslijn blijven bereiken. Maar ook om in te kunnen spelen op praktijkervaringen en nieuwe ontwikkelingen.

Zo laten nieuwe klimaatscenario's van het KNMI zien dat Nederland te maken krijgt met een toename van de gemiddelde temperatuur, drogere zomers en nattere winters. Tegelijk nemen de weersextremen toe en kunnen in de zomer zwaardere buien voorkomen. Daarom is het belangrijk om in het beleid, meer dan nu rekening te houden met extremen. Worstcasescenario's zijn door het veranderende klimaat vanzelfsprekender geworden en maken het noodzakelijk ons daar nog beter op voor te bereiden. Naast de toenemende rivierafvoeren heeft ook de toenemende zeespiegelstijging gevolgen voor de waterstanden in onze rivieren. Wanneer de zeespiegel stijgt, kunnen de rivieren minder goed water afvoeren. Dat zorgt voor hogere waterstanden; niet alleen bij de monding, maar ook verder stroomopwaarts. Bij hoge rivierafvoeren neemt daardoor het risico op hoogwater en wateroverlast in het rivierbed nog meer toe. De ruimte in het riviersysteem is daarvoor ontoereikend. Dat is ook één van de conclusies uit het programma Ruimte voor de Rivier 2.0.

Tegen deze achtergrond is de Beleidslijn per 1 februari 2025 geactualiseerd. De belangrijkste informatie over de wijzigingen die van toepassing zijn op de Beleidsregels grote rivieren vindt u op de pagina 'De gewijzigde Beleidslijn grote rivieren'.