Zoeken in deze site

Primaire waterkeringen (algemene beschrijving)

De primaire waterkeringen bieden bescherming tegen overstromingen met potentieel grote gevolgen vanuit grote wateren, zoals de Noordzee, de grote rivieren en het IJsselmeer (Figuur 1). Primaire waterkeringen zijn in beheer bij het Rijk of bij de waterschappen. In bijlage II van het Omgevingsbesluit staat welke keringen zijn aangemerkt als primaire waterkeringen.

Kaart van Nederland, met hierop te zien: alle dijktrajecten van Nederland (aangegeven met een rode lijn).
Figuur 1. Ligging van de primaire waterkeringen in Nederland.

Soorten primaire keringen

Primaire waterkeringen zijn er in verschillende soorten:

  • Dijken zijn grondlichamen opgebouwd uit klei, zand of andere materialen en worden beschermd door een bekleding, zoals asfalt, steen, beton of gras. Dijken vormen de scheiding tussen een watersysteem en het achterliggende land en van het land en vormen het meest voorkomende type waterkering in Nederland (in kilometers) en komen voor in elk watersysteem.
  • Dammen zijn waterkeringen die 2 watersystemen van elkaar scheidt. Net als dijken kunnen dammen ook uit verschillende materialen zijn opgebouwd. Ze komen met name voor op de scheiding tussen 2 watersystemen. Een bekend voorbeeld is de Afsluitdijk. Deze scheidt het IJsselmeer van de Waddenzee. Dammen zijn altijd voorliggende keringen en omvatten vaak kunstwerken voor functies zoals scheepvaart.
  • Grondlichamen die volledig bestaan uit zand. Vaak zijn deze lichamen begroeid met vegetatie, zoals helmgras. Duinen komen voor langs de gehele Nederlandse Noordzeekust. Naast hun functie voor waterveiligheid, bieden duinen ook ruimte voor andere functies, zoals natuur, recreatie en drinkwaterwinning. Soms is de waterkering een combinatie van een duin of een zandige oever met een harde constructie, zoals een dijk. Dit type waterkering wordt een hybride waterkering genoemd. Ze komen voor langs de Nederlandse Noordzeekust en in andere watersystemen met golfwerking, zoals de Waddenzee en het Markermeer.
  • Kunstwerken zijn er in allerlei verschillende soorten, zoals sluizen, stuwen, inlaatwerken en stormvloedkeringen en komen voor in alle watersystemen. Stormvloedkeringen zijn een bijzonder soort kunstwerken, doordat deze gesloten kunnen worden tijdens extreme condities langs de Noordzeekust (Maeslantkering, Hartelkering, Hollandse IJsselkering, Haringvlietsluizen en Oosterscheldekering) of in het IJsselmeer (Balgstuw). Kunstwerken vervullen naast waterveiligheid nog andere functies, zoals scheepvaart en water regulerende functies.

Op een aantal plekken zijn geen primaire waterkeringen aanwezig. Hier komt de bescherming van hooggelegen gronden die fungeren als een natuurlijke waterkering in het landschap voor het achterliggend lagergelegen gebied.