Rol en bevoegdheden volksvertegenwoordiging
Gemeenteraadsleden, Provinciale Statenleden en leden van het algemeen bestuur van waterschappen stellen vooraf de kaders vast, controleren het proces en wegen de belangen van alle belanghebbenden mee in het definitieve besluit.
Volksvertegenwoordigers moeten formeel het participatiebeleid vaststellen, wat hen de taak geeft om de kaders te bewaken waarbinnen inwoners mogen meebeslissen over de fysieke leefomgeving. De Wet versterking participatie op decentraal niveau die sinds 1 januari 2025 van kracht is, geeft burgers meer invloed, maar versterkt ook de positie van de volksvertegenwoordiging.
Rol volksvertegenwoordigers
Door de participatieverordening, gericht op vroegtijdige betrokkenheid, en de wettelijke verankering van het uitdaagrecht verandert ook de rol van de volksvertegenwoordiging. In de oude situatie stelde de volksvertegenwoordiging regels op voor inspraak bij de voorbereiding van beleid. Nu moeten raads- en Statenleden en leden van het algemeen bestuur van waterschappen vooraf de kaders en spelregels vastleggen voor burgerparticipatie in alle fasen van het beleidsproces. Dus niet alleen voor de voorbereiding, maar ook voor de uitvoering en evaluatie.
De volksvertegenwoordiging bepaalt zelf via de participatieverordening op welke beleidsterreinen en op welke manier inwoners worden betrokken. Dit biedt duidelijke randvoorwaarden voor het dagelijks bestuur (zoals het college van B&W) en voor de inwoners.
Criteria opstellen voor uitdaagrecht (Right to Challenge)
De volksvertegenwoordiging krijgt de taak om de procedurele en inhoudelijke criteria voor het uitdaagrecht vast te leggen. Raads- staats- en AB-leden bepalen bijvoorbeeld welke budgetten hiervoor beschikbaar zijn en aan welke kwaliteitseisen de inwoners moeten voldoen.
Scherpere controlerende functie
Doordat participatie nu ook verplicht is voor de uitvoerings- en evaluatiefase, verschuift de controlerende taak van de volksvertegenwoordigers. Zij moeten er extra op toezien of het dagelijks bestuur de vastgestelde participatieregels correct naleeft. Ook moeten zij ervoor zorgen dat de signalen uit de samenleving ook echt een plek krijgen in de beleidsevaluaties.
De participatie van inwoners is adviserend en ondersteunend, niet dwingend. De volksvertegenwoordiging behoudt het laatste woord en blijft verantwoordelijk voor de uiteindelijke politieke afweging en besluitvorming.
Bevoegdheden
Het is goed om te weten welke bevoegdheid u als volksvertegenwoordiger of bestuurder hebt. In de tabel staan enkele belangrijke bevoegdheden.
| Instrument | Volksvertegenwoordigers (raad, algemeen bestuur, waterschap, Provinciale Staten) | Dagelijks bestuur (college van burgemeesters en wethouders, gedeputeerden, dagelijks bestuur waterschappen) |
|---|---|---|
| Omgevingsvisie |
Eindverantwoordelijke voor en vaststeller van de inhoud, en benoemer van de uitgangspunten voor de procesaanpak. Let op: omgevingsvisie is niet verplicht voor waterschappen |
Kan mandaat krijgen voor de totstandkoming van het product. |
| Omgevingsplan of -verordening (waterschap en provincie | Eindverantwoordelijke voor het formuleren van de uitgangspunten en voor de procesaanpak. | Eindverantwoordelijke voor de totstandkoming van het product en vaststeller van de inhoud van het product, als de volksvertegenwoordigers het dagelijks bestuur de ruimte biedt. |
| Omgevingsvergunning | Erop toezien dat de omgevingsvergunning binnen 5 jaar wordt ingepast | Eindverantwoordelijke voor de totstandkoming van het product en vaststeller van de inhoud van het product. |
| Monitoring en evaluatie |
Uitgangspunten formuleren voor de procesaanpak. Eindverantwoordelijke voor monitoring programma's en participatieprocessen. |
- |