Zoeken in deze site

Programma Bodem, Ondergrond en Grondwater (BOG)

Het Nationaal Programma Bodem, Ondergrond en Grondwater (BOG) met als doel het duurzaam, veilig en efficiënt gebruiken van bodem, ondergrond en grondwater in Nederland. In grote opgaven, zoals woningbouw en winnen van drinkwater, speelt de ondergrond een belangrijke rol. Het programma zet in op een robuuste structuur voor samenwerking en uitvoering van ruimtelijke vraagstukken die raken aan het bodem- en watersysteem.

Bodem belangrijk bij grote opgaven

Het is een groeiende uitdaging om ruimte te vinden voor een aantal grote opgaven, waaronder woningbouw, energietransitie, landbouw en voldoende drinkwater. In deze opgaven spelen bodem, ondergrond en grondwater een belangrijke rol:

  • als spons voor het opvangen van regenbuien
  • als filter en bergplaats voor ons drinkwater
  • als drager om op te bouwen en als leefgebied voor dier en natuur

Bodem en ondergrond als basis

In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is het Nationaal Programma Bodem en Ondergrond (BOG) aangekondigd. Met dit programma wordt gestreefd naar het evenwicht tussen beschermen en benutten. Het biedt een robuuste structuur voor samenwerking en uitvoering van complexe vraagstukken. Daarbij gaat het met name om rekening houden met gebruikscondities door bodem, ondergrond en grondwater.

Nederland staat voor grote opgaven, waaronder woningbouw, energietransitie, landbouw en watervoorziening. Een gezonde bodem, een goede ordening van de ondergrond en zorg voor het grondwater zijn daarvoor essentieel. Het programma gaat instrumenten bieden die de overheden die verantwoordelijk zijn voor de toekomstige inrichting van ons land ondersteunen bij ruimtelijke keuzes. Keuzes die bijdragen aan een gezonde bodem, tegengaan van bodemdaling en goede ruimtelijke ordening van de ondergrond, zorgen voor voldoende nationale grondwaterreserves en een duurzaam grondwatersysteem.

Stand van zaken 2026

Het programma bevindt zich in de fase van het opstellen van het beleidsprogramma met een bijbehorende uitvoeringsparagraaf. Gelijktijdig vindt consultatie plaats door middel van voorlichting en dialoog. Eind 2026 verwacht het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) het beleidsprogramma met de uitkomsten van het plan-mer-proces te publiceren.

Na de publicatie volgt de terinzagelegging van het ontwerpprogramma en de plan-mer, inclusief de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen.

In december 2025 is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau gepubliceerd. Hierin is de inhoud van de milieueffectrapportage afgebakend.

Meerdere partijen, dezelfde doelen

De bodem en ondergrond is van ons allemaal en vormt de basis van ons bestaan. Met het programma BOG wil het Rijk invulling geven aan de regierol bij deze beleidsontwikkeling. Dit komt overeen met de 1 overheidsgedachte uit de Omgevingswet. Het ministerie van IenW stuurt op betrokkenheid van alle belanghebbenden en streeft daarbij naar samenwerking. In de complexe opgave met vaak tegenstrijdige belangen heeft het programma een regisserende en coördinerende rol. Het geeft een duidelijke richting aan het bodem- en ondergrondbeleid.

Samenwerking tussen overheden

Om goed uitvoering te geven aan het beleid is een sterke verbinding nodig tussen nationaal, regionaal en lokaal beleid. Alles vraagt om maatwerk met kennis en kunde van de praktijk. Voor een goede wisselwerking tussen beleid en praktijk is het essentieel dat het Rijk goede afstemming heeft met de decentrale overheden. En om als 1 overheid te kunnen werken tijdens de uitvoering van het programma moeten de beleidscycli op elkaar worden afgestemd.

Bovendien geldt het principe 'decentraal tenzij' van de Omgevingswet. Veel van de taken en verantwoordelijkheden in de Omgevingswet zijn belegd bij provincies, gemeenten en waterschappen. Landelijke doelstellingen kunnen alleen worden bereikt door goede samenwerking, streven naar synergie en het maken van de juiste landelijke, regionale en lokale afwegingen. Het programma BOG heeft deze samenwerking met een 'lerende aanpak', waarbij kennis en kunde uit de praktijk en het te ontwikkelen beleid bijeenkomen, onderbouwd in een participatieplan.

Relatie met andere programma's

Het programma BOG heeft een relatie met andere rijksprogramma’s, waaronder:

  • het Nationaal Water Programma (NWP)
  • het Nationaal Programma Landbouwbodems (NPL)
  • de Europese Richtlijn Bodemmonitoring- en Veerkracht (RBMV)
  • het Nationaal Programma Duurzaam Gebruik Diepe Ondergrond (DGDO)

Meer informatie

Verdere informatie over het programma:

Overige stukken:

Vervolg en contact

Het BOG-programma houdt deze nieuwe webpagina actueel en deelt ongeveer 
4 keer per jaar een nieuwsbericht. Heeft u een vraag? Neem contact op met de helpdesk van IPLO.

Wilt u meer weten over het programma? Kom naar het Symposium Bodem Breed op 16 april 2026. Het BOG-programma verzorgt de sessie 'Naar beleid en uitvoering met het programma BOG'.