Rekening houden met de nieuwe normen in de periode 2026-2029

Nog geen formele toetsing tot 2030

Voor besluiten die overheden tot 2030 nemen, geldt nog geen formele toetsing aan de aangescherpte grenswaarden in de herziene Europese richtlijn luchtkwaliteit. Maar tot eind 2026 mogen ze geen maatregelen nemen die het halen van de doelen ernstig in gevaar brengen. Dit heet onthoudingsplicht.

Ook in de periode daarna (2027-2029) hoeven overheden hun besluiten nog niet formeel aan de 2030-normen te toetsen. Wel zullen de toekomstige normen invloed hebben op ruimtelijke besluitvorming en overheidsmaatregelen.

Tot eind 2026: doelen niet ernstig in gevaar brengen

De implementatieperiode is de periode dat EU-landen de richtlijn omzetten in nationale wetgeving. Deze implementatieperiode duurt 2 jaar: van 12 december 2024 tot en met 11 december 2026. In deze periode moeten ze al rekening houden met de nieuwe normen en geldt een onthoudingsplicht. Uit Europese jurisprudentie volgt wat dit betekent: overheden mogen geen maatregelen nemen die het halen van de doelen van een richtlijn ernstig in gevaar brengen.

Grote projecten beoordelen

Deze onthoudingsplicht kan gevolgen hebben voor grote projecten die de luchtkwaliteit in betekenende mate (IBM) verslechteren. Bijvoorbeeld uitbreiding van de wegcapaciteit of grootschalige woningbouw waardoor het wegverkeer sterk en blijvend toeneemt.

Het is aan te raden om bij de voorbereiding van dit soort grote projecten al rekening te houden met de nieuwe normen. Dit kan door te beoordelen wat het effect is op de luchtkwaliteit na 2030 en vervolgens de uitkomsten langs de nieuwe normen te leggen.

De aangescherpte normen gelden pas als omgevingswaarden vanaf 1 januari 2030. Daarom is dit nog geen formele beoordeling, maar het is ook niet vrijblijvend. Zo’n beoordeling helpt namelijk bij de motivering dat het besluit niet in strijd is met de Europese onthoudingsplicht.

Maatregelen treffen

Verwacht u dat een project structurele gevolgen zal hebben voor de luchtkwaliteit? Dan is het volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) verstandig om - binnen de invloedsfeer van het project - maatregelen te nemen om de effecten te beperken. Deze beoordeling en keuze om maatregelen te treffen kan ertoe leiden dat te realiseren projecten moeten worden aangepast of duurder worden. Toch is het al nodig om ons voor te bereiden op deze nieuwe normen met nodige maatregelen.

Periode 2027-2029: toewerken naar de doelen

In de periode van eind 2026 tot en met 2029 worden besluiten nog steeds getoetst aan de oude/huidige regels en normen. Wel kunnen de nieuwe normen al invloed hebben op de besluitvorming.

Routekaarten en dreigende overschrijdingen

Vanaf het verlopen van de implementatietermijn op 11 december 2026 geldt het in de EU-richtlijn beschreven proces van meten en modelleren van de luchtkwaliteit. Wanneer daaruit blijkt dat overschrijding van de nieuwe normen in 2030 dreigt, moeten EU-landen een of meerdere routekaarten opstellen met beleid en een passend pakket aan maatregelen om overschrijdingen in 2030 te voorkomen. Deze routekaart(en) moet(en) uiterlijk eind 2028 afgerond zijn.

Afweging ruimtelijke plannen

Bij besluitvorming over omgevingsvergunningen, projectbesluiten en omgevingsplannen is er dus nog geen formele toetsing aan de 2030-normen. Maar de toekomstige normen kunnen de besluitvorming al wel beïnvloeden. Dit is vooral zo bij ruimtelijke planvorming. Daarbij heeft het bevoegd gezag meer beoordelingsruimte dan bij bijvoorbeeld een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit.

Hoe dichter de besluitvorming bij het jaar 2030 ligt, hoe meer zekerheid er is over de verwachte luchtkwaliteit (achtergrondwaarde, impact van het besluit en eventuele maatregelen). Bij de afwegingen en motivering van een ruimtelijk besluit kunnen de toekomstige Europese normen dan een grotere rol spelen.

Gezond verstand

Het is verstandig om bij besluiten vóór 2030 ook al vooruit te kijken naar de impact ná 2030 en rekening te houden me de aangescherpte normen. Vooral ook omdat een projectbesluit en een wijziging of afwijking van het omgevingsplan alleen zijn toegestaan met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent als uitklapper)). Ook is het voorkómen van nieuwe knelpunten vaak minder complex dan het oplossen ervan.

Na 2030 toetsen aan nieuwe normen

Vanaf 2030 worden besluiten volgens de nieuwe regels getoetst aan de strengere normen.