Totstandkoming en implementatie
De herziene Richtlijn Luchtkwaliteit (EU) 2024/2881 is onderdeel van het Europese actieplan Zero Pollution en scherpt per 2030 de grens- en streefwaarden voor belangrijke luchtverontreinigende stoffen verder aan. Deze grens- en streefwaarden, het tijdspad en de verantwoordelijkheidsverdeling vindt u op deze pagina.
Inhoud deze pagina
- Vervanging bestaande kaderrichtlijnen
- Onderdeel van Europese actieplan Zero Pollution
- De herziene richtlijn: wat staat erin?
- Overzicht van grens- en streefwaarden (tabel)
- Tijdspad voor implementatie
- Tijdlijn (tabel)
- Verantwoordelijkheidsverdeling voor het behalen van de doelen
Vervanging bestaande kaderrichtlijnen
De Europese Unie (EU) heeft in 2024 de herziene Richtlijn Luchtkwaliteit (EU) 2024/2881 vastgesteld. Deze richtlijn vervangt de bestaande Europese kaderrichtlijnen voor luchtkwaliteit (Richtlijn 2004/107/EG en Richtlijn 2008/50/EG) en scherpt per 2030 de grens- en streefwaarden voor belangrijke luchtverontreinigende stoffen verder aan, waaronder die voor stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM2,5 en PM10).
Onderdeel van Europese actieplan Zero Pollution
De herziening is onderdeel van het Europese actieplan Zero Pollution for Air, Water and Soil. Dit sluit aan bij de ambitie om de negatieve gezondheidseffecten van luchtverontreiniging in 2050 vrijwel geheel terug te dringen. Het voorstel voor de nieuwe richtlijn is in 2022 door de Europese Commissie gepresenteerd, waarna de Raad en het Europees Parlement in 2024 overeenstemming bereikten. De richtlijn is in oktober 2024 gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU en is op 10 december 2024 officieel van kracht geworden. Bekijk de richtlijn via de EUR-Lex pagina Richtlijn – EU – 2024/2881 – EN – EUR-Lex.
De herziene richtlijn: wat staat erin?
De nieuwe richtlijn brengt een aantal belangrijke wijzigingen met zich mee. De belangrijkste zijn:
- Aanscherping per 2030 van grenswaarden voor onder andere stikstofdioxide en fijnstof, zodat ze beter aansluiten bij de recente aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Voor PM2,5 is dit 10 µg/m³, voor PM10 20 µg/m³ en voor NO2 20 µg/m³.
- Lidstaten krijgen de verplichting een routekaart (voorloper van een luchtkwaliteitsplan) op te stellen wanneer blijkt dat de nieuwe normen mogelijk niet gehaald worden vóór 2030.
- Er is meer aandacht voor monitoring en modellering, met verplicht gebruik van geharmoniseerde meetmethoden en transparante rapportage aan de Europese Commissie.
- Er is een sterkere rechtspositie van burgers, onder meer door gezondheidsschade door opzettelijke of nalatige schending van de omgezette normen.
Overzicht van grens- en streefwaarden (tabel)
|
Stof (per meetperiode) |
Huidige grenswaarden (omgevingswaarden) op basis van EU-grenswaarden 2008/50/EG |
Nieuwe EU-grenswaarden (vanaf 1 jananuari 2030) |
Streefdoel 2030 Schone Lucht Akkoord & WHO-advieswaarden 2005 |
EU-beleid zero-pollution 2050, streven naar WHO-advieswaarden 2021 |
|---|---|---|---|---|
|
NO2 - jaargemiddelde |
40 µg/m3 |
20 µg/m3 |
40 µg/m3 |
10 µg/m3 |
|
NO2 – uurgemiddelde |
200 µg/m³, max. 18 overschrijdingen/ jaar |
200 µg/m³, max. 3 overschrijdingen/ jaar |
- | - |
|
PM10 – jaargemiddelde |
40 µg/m3 |
20 µg/m3 |
20 µg/m3 |
15 µg/m3 |
|
PM10 – 24-uurswaarde (dagwaarde) |
50 µg/m³, max. 35 overschrijdingen/ jaar |
45 µg/m³, max. 18 overschrijdingen/ jaar |
- | - |
|
PM2,5 - jaargemiddelde |
25 µg/m3 |
10 µg/m3 |
10 µg/m3 |
5 µg/m3 |
|
PM2,5 – 24-uurswaarde (dagwaarde) |
Geen bindende 24-uurswaarde in oude richtlijn |
25 µg/m³, max. 18 overschrijdingen/ jaar |
- | - |
Tijdspad voor implementatie
Lidstaten, waaronder Nederland, hebben twee jaar de tijd (tot eind 2026) om de bepalingen van de herziene richtlijn om te zetten in nationale wet- en regelgeving. Voor Nederland betekent dit actualisatie van de Omgevingswet-regelgeving en bijbehorende beleidsinstrumenten voor luchtkwaliteit. Voor de nieuwe grenswaarden geldt dat deze uiterlijk in 2030 gehaald moeten zijn.
Volgens de richtlijn moet Nederland in geval van dreigende overschrijdingen vanaf 10 december 2028 in een of meer routekaarten beschrijven hoe aan de nieuwe verplichtingen zal worden voldaan. Dit houdt in dat het Rijk, waar nodig in samenwerking met decentrale overheden, in de praktijk aan de slag gaat met het verder uitvoeren van de richtlijn.
Zie de onderstaande tabel voor belangrijke mijlpalen.
Tijslijn (tabel)
|
Datum/termijn |
Verplichting vanuit de richtlijn |
Gevolgen in de praktijk |
|---|---|---|
|
10 december 2024 |
Inwerkingtreding van de nieuwe richtlijn (20 dagen na publicatie). |
Vanaf dat moment loopt de transpositietermijn voor lidstaten. |
|
11 december 2026 (uiterlijk) |
Lidstaten (dus ook Nederland) moeten nationale wet- en regelgeving, administratieve bepalingen etc. hebben aangepast om te voldoen aan de richtlijn. |
Dit betekent dat de Omgevingswet, de onderliggende AMvB's en de Omgevingsregeling moeten zijn geactualiseerd. |
|
2026-2029 (periode) |
Als in die periode blijkt dat in een gebied de nieuwe grenswaarden vóór 2030 niet gehaald lijken te worden, dan verplicht opstellen van een routekaart voor dat gebied. |
Rijk en decentrale overheden leggen samen een aanpak en maatregelen vast om alsnog vóór 2030 aan nieuwe waarden te voldoen. |
|
1 januari 2030 (uiterlijk) |
Nieuwe grenswaarden moeten behaald zijn. |
Onder andere meetnetwerken, luchtkwaliteitskaarten en ruimtelijke plannen moeten zó ingericht zijn dat de luchtkwaliteit voldoet aan de nieuwe normen. |
|
Mogelijke uitstelprocedure (optie) tot 1 januari 2035 (verlengbaar tot 2040) |
Alleen in uitzonderlijke gevallen, kan een lidstaat uitstel aanvragen vóór 31 januari 2029. |
Nederland zou (alleen in uitzonderlijke gevallen) uitstel kunnen aanvragen. De routekaarten geven hiervoor de nodige informatie. |
|
Na 2030 |
Herziening van de luchtkwaliteitsnormen door de Europese Commissie om geregeld (minstens elke 5 jaar) te toetsen aan de nieuwste wetenschappelijke inzichten. |
Alert blijven op wijzigingen, herijken van beleid, monitoring en mogelijk verdere aanscherping. Bij nieuwe overschrijdingen van de grenswaarden een luchtkwaliteitsplan opstellen om de overschrijding zo kort mogelijk te houden. |
Verantwoordelijkheidsverdeling voor het halen van de doelen
Lidstaten, waaronder Nederland, zijn verantwoordelijk voor de naleving van de strengere grenswaarden vanuit de herziene richtlijn. In Nederland is de transponering en wettelijke implementatie de verantwoordelijkheid van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), dat het nationale stelsel vormgeeft en de kaders moet vastleggen.
De uitvoering ligt voor een groot deel bij decentrale overheden (provincies, gemeenten). In de Kamerbrieven van 30 september 2025 en 16 december 2025 over de implementatie van de herziene EU-luchtkwaliteitsrichtlijn heeft het Rijk de toezegging gedaan dat ze gaat verkennen hoe een samenwerkingsverband tussen Rijk, provincies en gemeenten eruit kan zien. Daarbij gaat het onder andere om gezamenlijke monitoring, afstemming van vergunningverlening en ruimtelijke plannen, en programmatische uitvoering (programmatische aanpak) van luchtkwaliteitsmaatregelen.