Grenzen water- en bodemsysteem Flevoland in beeld
Het water- en bodemsysteem van Flevoland is robuust ontworpen, maar staat steeds meer onder druk door klimaatverandering, bodemdaling en een toenemende vraag naar water en ruimte. Onderzoek van Deltares en Waterschap Zuiderzeeland laat zien dat op verschillende thema’s grenzen van het huidige systeem al zichtbaar zijn. Richting 2050 en 2100 neemt de druk verder toe.
Flevoland is ontworpen met een ruim en goed functionerend watersysteem. Dat maakt wonen, landbouw en economische ontwikkeling in de diepe polders mogelijk. Maar de omstandigheden veranderen. Het klimaat wordt extremer, de bodem daalt op verschillende plekken en de vraag naar zoet water neemt toe. Tegelijkertijd wordt de ruimte steeds intensiever gebruikt.
In het onderzoek 'Grenzen van het water en bodemsysteem' brachten Deltares en Waterschap Zuiderzeeland in kaart in hoeverre het huidige systeem onder deze toenemende druk het huidige gebruik kan blijven ondersteunen. Daarbij is gekeken naar waterkwaliteit en ecologie, zoetwaterbeschikbaarheid, wateroverlast, bodemdaling, waterveiligheid en de afvalwaterketen.
We hebben hier co-creatie in de praktijk gebracht. Het is niet altijd makkelijk om wetenschap en praktijk samen te brengen. Maar als je daar juist wel samen de schouders onder zet, kan iets moois ontstaan.
Annemargreet de Leeuw, expert water en planning bij Deltares
Geen harde grens, maar toenemende kwetsbaarheid
Een belangrijke conclusie is dat er niet een moment is waarop het water- en bodemsysteem tegen zijn grenzen aanloopt. Het gaat om een geleidelijk proces: de prestaties van het systeem komen steeds verder onder druk te staan, risico’s nemen toe en het wordt moeilijker om het huidige gebruik te blijven faciliteren. Waar de grens precies ligt, hangt bovendien niet alleen af van het fysieke systeem, maar ook van het landgebruik en maatschappelijke en politieke keuzes.
Op sommige terreinen zijn die grenzen nu al zichtbaar. Zo worden niet alle waterkwaliteitsnormen gehaald en kan in droge perioden niet altijd en overal aan de vraag naar zoet water worden voldaan. Ook zorgt bodemdaling er op sommige plekken voor dat de drooglegging afneemt, waardoor de huidige landbouw moeilijker wordt. Deze problemen kunnen zich in de toekomst over een groter gebied uitbreiden.
De waterveiligheid van de binnendijkse gebieden kan binnen het huidige systeem naar verwachting nog lange tijd worden geborgd. Voor buitendijkse gebieden kunnen op langere termijn wel nieuwe risico’s ontstaan, afhankelijk van de zeespiegelstijging en toekomstige keuzes over het waterpeil van het IJsselmeer en Markermeer. Ook de afvalwaterketen kan naar verwachting nog lange tijd blijven functioneren.
Intensiveren of transformeren
Het onderzoek laat ook zien dat keuzes over de inrichting en het gebruik van Flevoland invloed hebben op hoe snel grenzen worden bereikt. Deltares verkende daarom 2 denkrichtingen als inspiratie voor een toekomstige strategie van het waterschap: intensiveren en transformeren.
Bij intensiveren wordt het bestaande gebruik zoveel mogelijk in stand gehouden door bijvoorbeeld extra technische maatregelen te nemen. Denk aan meer pompcapaciteit, het versterken van dijken of het vergroten van de beschikbaarheid van zoet water. Bij transformeren wordt het landgebruik juist sterker aangepast aan wat het veranderende water- en bodemsysteem aan kan, bijvoorbeeld door functies op andere plekken te realiseren of ander water- en landgebruik toe te passen. In de praktijk zal waarschijnlijk een combinatie van beide strategieën nodig zijn.
Een verkenning met de RuimteScanner laat zien dat deze keuzes tot een duidelijk verschillende ruimtelijke inrichting van Flevoland kunnen leiden. Bij verdere intensivering van het huidige gebruik neemt de druk op het water- en bodemsysteem toe en kunnen grenzen sneller in beeld komen. Een inrichting die sterker rekening houdt met water en bodem kan dat juist vertragen.
Basis voor toekomstige keuzes
Het onderzoek is nadrukkelijk geen oordeel over het huidige beleid of landgebruik en schrijft ook niet voor welke keuzes gemaakt moeten worden. Het biedt een gezamenlijke feitenbasis en is een nulmeting voor het gesprek over de toekomst van Flevoland. Het rapport adviseert om samen met betrokken overheden en gebiedspartners verder te onderzoeken waar het huidige systeem kan worden voortgezet, waar aanvullende maatregelen nodig zijn en waar aanpassing van het ruimtegebruik op termijn verstandiger kan zijn.
Het onderzoek is uitgevoerd in co-creatie door onderzoekers van Deltares en experts van Waterschap Zuiderzeeland. Daarbij zijn bestaande studies, modelberekeningen, GIS-analyses en expertconsultaties gecombineerd.
Bron: Deltares
Op de site van Waterschap Zuiderzeeland is ook een nieuwsbericht geplaatst.