IPLO Uitgelicht januari 2026

Bodem

Opslaan van grond of baggerspecie

Over het opslaan van grond of baggerspecie zijn in de praktijk soms onduidelijkheden. Bijvoorbeeld over het melden van 1 of meerdere partijen, het verstrekken van kwaliteitsgegevens en de regels voor het voorkomen van stuiven.

Melding per activiteit en niet per partij

In het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) staan regels voor de milieubelastende activiteit opslaan van grond of baggerspecie (hierna: mba opslaan). Deze activiteit kan bestaan uit de opslag van 1 partij of van meerdere partijen gedurende een langere periode. Voorafgaand aan de activiteit moet de initiatiefnemer een melding doen. In de praktijk bestaat het misverstand dat per partij een melding voor het opslaan nodig is. Dat is niet nodig: 1 melding voor de mba opslaan volstaat. Alleen als de activiteit wijzigt, kan het nodig zijn om de eerdere melding te wijzigen. Bijvoorbeeld bij opslag van grond of baggerspecie met een kwaliteit die afwijkt van wat er in de eerdere melding was aangegeven. Op de webpagina Dit is veranderd voor het opslaan van grond of baggerspecie is dit toegelicht.

Beschikbare kwaliteitsgegevens

Een ander misverstand gaat over de beschikbare kwaliteitsgegevens van de partijen grond of baggerspecie. Voor de mba opslaan is het niet verplicht om de kwaliteitsgegevens vooraf te verstrekken aan het bevoegd gezag via een melding of informatieplicht. Wel moet degene die opslaat, de kwaliteitsgegevens per partij registeren. Deze administratieplicht volgt uit artikel 4.1249 van het Bal. Als kwaliteitsgegevens zijn de resultaten van een bodemonderzoek of een vooronderzoek NEN 5717 of NEN 5725 voldoende. Bij de acceptatie voor het opslaan is dus geen milieuverklaring bodemkwaliteit Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent in popup) nodig. Die is wel nodig bij het toepassen van grond of baggerspecie op de bodem. Dit is toegelicht op de pagina over de Inhoudelijke regels afval Opslaan van zonder bewerking herbruikbare grond of baggerspecie (paragraaf 4.122 Bal).

Regels voorkomen van stuiven

In de periode voor de Omgevingswet golden regels over stuifgevoelige goederen ook voor bepaalde soorten grond, bijvoorbeeld zand en leemgrond. Bij het omzetten van de regels naar het Bal hadden deze moeten vervallen door alle soorten grond uit de lijst met stuifgevoelige goederen te verwijderen. Dit is niet gebeurd. Voor het voorkomen van stuiven bij het opslaan van grond en zand is de zorgplicht voldoende en is een gesloten ruimte niet nodig. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft het voornemen om dit zo snel mogelijk te repareren via een voorgenomen wijziging van het Bal. Dit staat vermeld in een eerder nieuwsbericht over het voornemen intrekken stuifklassen zand, grond en brokken klei.

DSO

Wijzigingen in melding slopen en asbest in Omgevingsloket

Vanaf 16 februari wordt het meldingsformulier voor slopen en het verwijderen van asbest aangepast. Er zijn extra vragen in de melding toegevoegd. Zo is beter in te schatten of er bij de sloop sprake kan zijn van asbest. Daarnaast is een aantal begrippen vereenvoudigd. Het is al mogelijk om de vragen in de melding te doorlopen op de pre-productieomgeving (kies hiervoor de activiteit ‘Slopen van een bouwwerk of gedeelte daarvan of asbest verwijderen’).

Meer informatie

Lees meer informatie over de wijziging op: Wijzigingen in melding slopen en asbest in Omgevingsloket per 16 februari 2026, testen kan nu al

Oude versies van API's en STAM 5.0 vervallen

In de loop van 2026 zullen de oudere versies van de API Verzoek afhandelen, de API SWF (Samenwerkfunctionaliteit), en de STAM 5.0 worden uitgefaseerd. Het is voor softwareleveranciers van belang dat ze op tijd overstappen naar een nieuwere versie. De planning van de uitfasering is als volgt:

• 1 maart 2026: API Verzoek afhandelen versie 2
• 1 juli 2026: API SWF versie 4
• 1 oktober 2026: STAM versie 5.0

Meer informatie

Lees meer bij: DSO ondersteunt 2 versies van API’s en STAM 5.0 niet meer in 2026

Energiebesparing

EML-voorschriften in de praktijk

Bij toezichthouders op energiebesparing leven vooral vragen over EML-voorschriften (Erkende Maatregelenlijst) en over energielabels, met name energielabel C. De IPLO-experts geven hierover veel voorlichting aan toezichthouders. Mede daardoor zien die tijdens hun controles eerder zaken die niet kloppen of waar zij bedenkingen bij hebben.

De toezichthouders hebben ook vragen over de komende actualisatie van de EML-voorschriften. Soms gaat het om voorstellen tot verbetering of vragen of een bepaald EML-voorschrift blijft bestaan. Er komt in 2026 een internetconsultatie voor de actualisatie van de EML. De doelgroep vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) en de werkgroepen vanuit Omgevingsdienst Nederland (ODNL) denken al actief mee over input richting de wetgever.

U kunt ook bijdragen: lees meer over de internetconsultaties op de pagina Ontwikkelingen Energiebesparingsplicht 2027.

Geluid

In de regelgeving staat vaak het woord ‘geluid’. Maar het ene geluid is het andere niet. En dat heeft te maken met hoe het in de instructieregels staat. Pas als u weet welke instructieregels gelden, kunt u ‘het geluid’ bepalen en afwegen binnen de relevante kaders.

Voorbeeld: woning in geluidaandachtgebied

U wilt een woning toelaten in het geluidaandachtsgebied van meerdere gemeentelijke wegen. De woning ligt zowel in het geluidaandachtsgebied van een weg met minder dan 2.500 motorvoertuigen per etmaal (mvt/etmaal) als een weg met meer dan 2.500 mvt/etmaal. Welk geluid bepaalt u op de plek waar de woning mag komen?

Minder dan 2.500 mvt/etmaal

Op het geluid door wegen met minder dan 2.500 mvt/etmaal op een toe te laten woning is artikel 4.2 Omgevingswet van toepassing. De gemeente moet in het omgevingsplan regels opnemen, die nodig zijn voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (etfal). Het is ter beoordeling van het bevoegd gezag op welke manier. Er gelden namelijk geen instructieregels. Het geluid door deze weg is weliswaar wel onderdeel van het geluid door de geluidbronsoort gemeentewegen (Bijlage 1 Bkl), maar het toepassingsbereik in hoofdstuk 5 Bkl sluit het geluid uit van deze wegen voor de instructieregels. Die zijn namelijk alleen van toepassing op geluid door wegen met meer dan 2.500 mvt/etmaal (artikel 5.78, lid 1, onder c Bkl).

Dat houdt dus ook in dat de standaardwaarde uit 5.78t Bkl uitsluitend een waarde is voor geluid door wegen die bínnen het toepassingsbereik vallen.

Meer dan 2.500 mvt/etmaal

Voor het geluid door wegen met meer dan 2.500 mvt/etmaal op de nieuwe woning geldt ook etfal. Alleen is hier met instructieregels een nadere invulling aan gegeven. Deze staan in paragraaf 5.1.4.2a.4 Bkl. Het geluid door deze wegen moet voldoen aan de standaardwaarde in 5.78t Bkl.

Onder voorwaarden kan de gemeente meer geluid dan de standaardwaarde aanvaardbaar vinden. Dan moet ook de aanvaardbaarheid van het gecumuleerde geluid worden beoordeeld, waarbij het geluid van de geluidbronsoort gemeentewegen wordt betrokken (dat is – als dit relevant is – inclusief de bijdrage van de wegen die niet binnen het toepassingsbereik van de instructieregels vallen), andere geluidbronsoorten en andere activiteiten (artikel 3.38 Bkl).

Dit geldt ook voor het bepalen van het gezamenlijk geluid. Het is alleen niet toegestaan om het gezamenlijk geluid in het omgevingsplan vast te leggen, als de standaardwaarde niet wordt overschreden. En zoals al eerder aangegeven, geldt die waarde uitsluitend voor wegen die binnen het toepassingsbereik vallen.

LAVS

Nieuwe look-and-feel LAVS

Sinds 22 januari staat een nieuwe versie van het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS) live. In deze release, 4.20.7, zijn met name onderliggende technische componenten vervangen. De gebruiker zal alleen merken dat de look-and-feel van het LAVS anders is. Verder bevat deze versie geen functionele wijzigingen voor de eindgebruiker.

Op de pagina versiebeheer LAVS staat een overzicht van doorgevoerde wijzigingen per release. Verschillende organisaties gaven feedback op de nieuwe versie en het ontwikkelteam voert regelmatig verbeteringen door. Gebruikers van het LAVS kunnen feedback melden via het contactformulier of de LAVS helpdesk.

Natuur

Windhonden loslaten in buitengebied

Onze IPLO-experts gaven antwoord op de vraag: 'Mag ik tijdens een wandeling mijn windhonden loslaten in het buitengebied?'

Het is niet toegestaan dat een hond achter in het wild levende dieren aangaat in het buitengebied. Ook niet als dat per ongeluk gebeurt. Bepaalde hondenrassen, zoals de meeste windhonden, kunnen een hoge snelheid behalen en zijn daardoor in staat om in het wild levende dieren te achtervolgen, te vangen of te doden. Het is aannemelijk dat zij dat instinctief zullen doen. Los laten lopen van deze honden in een omgeving met wilde dieren is dan (al snel) in strijd met artikel 11.72, lid 2, van het Besluit activiteiten leefomgeving.

Meer informatie

• Bekijk meer informatie bij Middelen, methoden en installaties voor het vangen of doden van dieren (geen jacht).
• Of ga direct naar de alinea Verbod om zonder toestemming dier bij zich te hebben in het veld dat ander dier opspoort, vangt of doodt op diezelfde pagina.

Systematiek en Ruimte

Grondbeleid en de omgevingsvisie

Veel gemeenten zijn bezig met het opstellen van hun omgevingsvisie. Bij het voorbereiden van de omgevingsvisie en de inhoud daarvan verdient grondbeleid de aandacht.

Tijdig nadenken over grondbeleid helpt

Overheden maken in hun omgevingsvisie vaak keuzes over het toekennen of wijzigen van functies van locaties. Om gewenste nieuwe of te wijzigen functies ook daadwerkelijk te kunnen realiseren, hebben overheden grondbeleid nodig. Grondbeleid en de tijdige inzet van grondbeleidsinstrumenten kan helpen om:

• grond in voldoende mate, tijdig en betaalbaar beschikbaar te krijgen
• de financiële haalbaarheid van de realisatie van een nieuwe functie te borgen
• de kosten te kunnen verhalen van noodzakelijke publieke investeringen in de gebiedsontwikkeling, die nodig zijn als gevolg van de nieuwe functie

Door tijdig na te denken over grondbeleid voorkomt de overheid dat grondbeleidsinstrumenten niet meer inzetbaar zijn en maakt ze optimaal gebruik van de mogelijkheden die deze instrumenten bieden.

Nieuwe webpagina over grondbeleid

Op de nieuwe webpagina Grondbeleid en de omgevingsvisie leest u welke grondbeleidsinstrumenten bij de omgevingsvisie aandacht verdienen en waarom.

Op tijd vaststellen omgevingsvisie

Uiterlijk op 1 januari 2027, en liever eerder, moeten gemeenten een omgevingsvisie vaststellen. Dat is belangrijk voor de inzet van grondbeleidsinstrumenten, maar bijvoorbeeld ook voor de motivering van omgevingsplanwijzigingen. Zo'n wijziging moet worden onderbouwd met het gemeentelijk beleid voor de fysieke leefomgeving. Dat beleid staat in de omgevingsvisie en programma's.

Keukenapparatuur en grootkeukenapparatuur bij retail en horeca

Een omgevingsdienst stelde de vraag waar de scheidslijn ligt tussen keukenapparatuur en grootkeukenapparatuur. Dit onderwerp roept discussie op, met name over de vraag of er altijd maatregelen nodig zijn, zoals bij een supermarkt, bakker of broodjeszaak.

De bruidsschatregels bepalen of keukenapparatuur of grootkeukenapparatuur van toepassing is. Daarbij zijn de exacte afbakening en verplichtingen afhankelijk van de lokale situatie en het omgevingsplan. Of maatregelen nodig zijn, verschilt per casus en kan met maatwerk worden aangepast.

Erfgoed

Vragen over cultureel erfgoed

De vragen die IPLO over cultureel erfgoed krijgt, hebben meestal een relatie met de regels voor vergunningvrij bouwen. Gemeenten stellen de meeste vragen, maar ook particulieren/initiatiefnemers vormen een relevante groep, vooral met DSO-gerelateerde vragen. Bijvoorbeeld over dat meerdere vergunningen nodig kunnen zijn voor het verbouwen van een monument.

De regels tegen ontsiering van een monument en het voorkomen van visuele verstoring ((artikelen 8.80 en 5.130, Besluit kwaliteit leefomgeving) ervaren veel gemeenten als lastig. Op de pagina Erfgoed in het omgevingsplan staat een uitleg van deze regels.

Regels in het omgevingsplan

IPLO ziet ook dat gemeenten nadenken over het omzetten van bruidsschatregels en daarvoor goed willen begrijpen wat die regels nu precies inhouden. Ze zoeken bovendien naar een handige werkvorm in de overgangsperiode van de erfgoedverordening naar het omgevingsplan. Ze vragen zich dan ook vaak af welke procedures ze moeten toepassen.

Zie hiervoor de pagina Erfgoed in het omgevingsplan

Meer informatie

U vindt een overzicht van de informatie van IPLO over erfgoed op de pagina Erfgoed. We hebben ook informatie over rijksmonumentenactiviteit.

Vragen die raken aan de Omgevingswet kan IPLO meestal goed beantwoorden. Voor overige vragen werkt IPLO samen met de specialisten bij de Rijksdienst voor cultureel erfgoed (RCE). Op de website van Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is veel verdieping te vinden, zoals:

• Wegwijzer Erfgoed in de Leefomgeving
• Rijksmonumenten onder de Omgevingswet
• Handreiking Voorbeeldregels voor cultureel erfgoed in het omgevingsplan

Veiligheid

Zwart kruit of rookzwak kruit voor particulier gebruik

Er is een voorgenomen wijziging van regelgeving over het opslaan van een beperkte hoeveelheid zwart kruit of rookzwak kruit voor particulier gebruik. Daar leven vragen over. Aanleiding was een brief van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) over de eisen aan een overbrengingsvergunning.

De overbrengingsvergunning vervoer kruit valt niet onder de Omgevingswet en kan ook niet via het Omgevingsloket aangevraagd worden. Een overbrengingsvergunning wordt aangevraagd bij de gemeente waar de explosieven worden ontvangen. De voorgenomen wijziging van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) gaat alleen over de eisen aan de opslag van zwart kruit of rookzwak kruit.

In het wijzigingsbesluit wordt een uitzondering opgenomen voor het opslaan van een beperkte hoeveelheid zwart kruit of rookzwak kruit voor particulier gebruik, zoals door sportschutters. In plaats van de normale eisen voor het opslaan in een brandcompartiment van maximale hoeveelheden in een vak van een bepaalde afmeting en constructie, gelden er andere eisen. Voor het opslaan van ten hoogste 1 kg zwart kruit of ten hoogste 3 kg rookzwak kruit bij particulieren geldt de RIVM-handreiking Informatieblad Veilige opslag van kruit bij particulieren. Deze handreiking wordt in de Omgevingsregeling aangewezen. Naar verwachting treedt deze wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving op 1 juli 2027 in werking.

Meer informatie

• Inhoudelijke regels veiligheid opslaan van ontplofbare stoffen voor civiel gebruik (paragraaf 4.103 Bal)
• Eisen aan werken met explosieven voor civiel gebruik op de website van Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)