IPLO Uitgelicht juni 2026

Asbest/Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS)

Overgang naar nieuwe manier melden asbestverwijdering

Met de komst van de gewijzigde Arbeidsomstandighedenwet verandert de wijze van het melden rondom asbestverwijdering. Samen met de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Infrastructuur en Waterstaat (IenW) zorgen we ervoor dat de overgang naar nieuwe regels en een nieuwe manier van melden zo soepel mogelijk verloopt. De komende maanden stemmen we hier samen over af en trekken we gezamenlijk op in de communicatie.

Streven: begin 2027

Het gaat om het wetsvoorstel tot wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet dat de Tweede Kamer op 9 juni 2026 heeft aangenomen. Het wetsvoorstel is inmiddels ingediend bij de Eerste Kamer. Ook de Eerste Kamer krijgt de kans om vragen te stellen en om met de minister in debat te gaan over het voorstel. Als de Eerste Kamer instemt met het voorstel, zal de koning vervolgens het wetsvoorstel bekrachtigen en wordt de wet in het Staatsblad gepubliceerd. De wet is dan klaar voor inwerkingtreding. Let op: de daadwerkelijke inwerkingtreding vindt pas plaats als de wijzigingen van het Arbobesluit en de Arboregeling ook klaar zijn. Het streven is begin 2027.

Informatie over de veranderingen in het melden is onder andere te vinden op de pagina Toekomst LAVS.

Bodem

Wijziging in bodemregelgeving

Op 30 juni 2026 is het Verzamelbesluit Omgevingswet IenW bodem en water 2026 in het Staatsblad gepubliceerd. Daarin zitten voor het onderwerp bodem een aantal wijzigingen in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Die gaan onder andere over het toepassen van staalslakken, bodembescherming bij opslagtanks en de regels over graven in de bodem. In het Verzamelbesluit zijn voor bepaalde onderdelen benoemd wat de datum van inwerkingtreding is. Voor andere onderdelen is de datum van inwerkingtreding niet vermeld. Dit volgt op een later moment via een afzonderlijk inwerkingtredingsbesluit.

Staalslakken

De wijzigingen voor staalslakken gelden per 1 juli 2026. Er geldt een meld- en informatieplicht voor het toepassen van staalslakken op de landbodem en in oppervlaktewater. Deze meld- en informatieplicht geldt dan naast de regels uit de tijdelijke regeling verbod en vergunningplicht toepassing LD- en ELO-staalslak op de landbodem. Meer informatie hierover staat op de aangepaste pagina over Toepassingsbereik, melding en informatieplicht toepassen bouwstoffen (paragraaf 4.123 Bal).

Verduidelijking bevoegd gezag

Een andere wijziging betreft een wijziging van het Omgevingsbesluit voor het in opdracht toepassen van bouwstoffen, grond, baggerspecie en (vermengde) mijnsteen. Deze wijziging verduidelijkt dat het bevoegd gezag hiervoor ligt bij zowel de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) als het lokale bevoegd gezag volgens het Bal. Ook deze wijziging treedt per 1 juli 2026 in werking.

Samenvoeging van regels over graven

Een ander onderdeel van het Verzamelbesluit ziet op de samenvoeging van de regels over graven. De milieubelastende activiteiten 'graven in de bodem met een kwaliteit onder of gelijk aan de interventiewaarde' en 'graven in de bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde' zijn samengevoegd in één milieubelastende activiteit. Deze wijziging treedt waarschijnlijk in werking op 1 oktober 2026, maar hiervoor volgt nog een inwerkingtredingsbesluit.

Meer informatie

Benieuwd naar een volledig overzicht van de wijzigingen, met de data waarop deze in werking treden? Zie het uitgebreide nieuwsbericht Publicatie Verzamelbesluit Omgevingswet IenW bodem en water 2026.

Bouw

Transformatorhuisje: gebruiksfunctie en vergunningplicht

De helpdesk Bouw ontving in juni de vraag onder welke gebruiksfunctie een transformatorhuisje valt. En of de bouw ervan vergunningvrij is. Een begrijpelijke en actuele vraag, omdat we weten dat er de komende jaren duizenden transformatorhuisjes bij gebouwd moeten worden.

Welke gebruiksfunctie?

In bijlage I bij het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zijn 12 hoofdgebruiksfuncties opgenomen: 11 gebruiksfuncties voor gebouwen en 1 functie voor bouwwerken geen gebouw zijnde. Een transformatorhuisje valt onder een van de 11 gebruiksfuncties: de 'overige gebruiksfunctie'. Deze gebruiksfunctie is bedoeld voor gebouwen waarin het verblijven van personen een ondergeschikte rol speelt. Het gaat wel echt om een gebouw; niet om een 'bouwwerk geen gebouw zijnde'. Een voorbeeld van een 'bouwwerk geen gebouw zijnde' is een wegtunnel.

Vergunningvrij of vergunningplichtig?

Voor de vraag of een transformatorhuisje vergunningvrij kan worden gebouwd, is artikel 2.25 van het Bbl van belang. Voor een vrijstaand bouwwerk met een dak geldt dat de bouw vergunningvrij is zolang de hoogte niet meer bedraagt dan 5 meter. Is het transformatorhuisje hoger dan 5 meter? Dan is voor de technische bouwactiviteit een omgevingsvergunning vereist.

Meer informatie

Vergunning of melding bij de technische bouwactiviteit

Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)

Nieuwe themapagina bedrijven

Medewerkers van bedrijven laten ons geregeld weten dat ze bepaalde dingen niet duidelijk in het Omgevingsloket kunnen vinden. Om die doelgroep een helpende hand te bieden, is er sinds kort een nieuwe pagina beschikbaar in het Omgevingsloket: Bedrijven. Daar staat informatie over hoe bedrijven, uitvoerders en branches het Omgevingsloket kunnen gebruiken. Overigens staat op iplo.nl de al langer bestaande pagina Uitleg voor het bedrijfsleven met algemene juridische uitleg over de Omgevingswet en het DSO.

Externe veiligheid

Stand van zaken Wet en Besluit veilige jaarwisseling

Treedt het vuurwerkverbod voor particulieren komende jaarwisseling in werking? Die vraag ontving onze helpdesk vaak de afgelopen periode. Dit omdat er in het advies van de Raad van State over het ontwerpbesluit veilige jaarwisseling verschillende bezwaren zijn opgesomd, zoals:

• Er geldt geen minimale veiligheidsafstand tussen de plaats waar het vuurwerk wordt afgestoken en het publiek.
• Er is niet voorgeschreven dat een aanvrager van een ontheffing een binding moet hebben met de gemeente waar de aanvraag wordt gedaan.
• Het ontwerpbesluit geeft geen inzicht in de vraag hoe de handhaving wordt geregeld.

Inmiddels zijn de Wet en het Besluit veilige jaarwisseling gepubliceerd en treden ze per 1 augustus in werking. Komende jaarwisseling is er dus definitief een vuurwerkverbod voor particulieren. Daarbij is ook tegemoetgekomen aan het advies van de Raad van State. Zie Staatsblad 2026, 168 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen. Onder andere door

• in het Besluit veilige jaarwisseling minimale veiligheidsafstanden op te nemen
• in de ontheffingsbevoegdheid van de burgemeester de voorwaarde op te nemen dat verenigingen en stichtingen een lokale binding moeten hebben met de gemeente

Voorbereiden op komende jaarwisseling

Met het ingaan van de wet en het besluit op 1 augustus hebben gemeenten de komende maanden de tijd om zich voor te bereiden op de 1^e jaarwisseling met een landelijk vuurwerkverbod voor consumenten. Deze zomer komt hierover een landelijke communicatiecampagne. Er komt ook een handreiking voor gemeenten waarin ze geholpen worden met het proces rond de ontheffingen. En er komen inleverdagen voor mensen die nog vuurwerk hebben liggen. Verder is er een geactualiseerd handhavingsplan jaarwisseling beschikbaar.

Geluid

Inwerkingtreding gpp's langs provinciale wegen

Per 1 januari 2027 moeten provincies geluidproductieplafonds (gpp's) hebben vastgesteld voor alle provinciale wegen met meer dan 1.000 motorvoertuigen per etmaal en voor bij omgevingsverordening aangewezen lokale spoorwegen. Veel gemeenten willen weten hoe zij moeten omgaan met besluiten tot wijziging van het omgevingsplan rond de inwerkingtreding van deze gpp's. En hoe zij moeten omgaan met aanvragen voor een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA).

Wijziging van het omgevingsplan

Bij de vaststelling van een wijziging van het omgevingsplan moet de gemeente uitgaan van het recht dat geldt op het moment van vaststelling van het gewijzigde omgevingsplan. In artikel 3.5, lid 1, onder a, van de Aanvullingswet geluid staat dat het overgangsrecht geldt totdat de gpp's in werking zijn getreden. Wanneer de gpp's vóór de vaststelling van het omgevingsplan in werking zijn getreden, moet de gemeente daarom uitgaan van het nieuwe recht. Het overgangsrecht is dan niet meer van toepassing. Het is daarom van belang dat gemeenten tijdig afstemmen met de provincie over de planning en inwerkingtreding van de gpp's, zodat ze hiermee bij de besluitvorming rekening kunnen houden.

Omgevingsvergunning voor een BOPA

Voor een omgevingsvergunning voor een BOPA is het tijdstip van de aanvraag bepalend. Dit volgt uit artikel 3.5, lid 1, onder b, van de Aanvullingswet geluid. Voor aanvragen die zijn ingediend vóór de inwerkingtreding van de gpp's, blijft het overgangsrecht van toepassing – ook als de gpp's tijdens de behandeling van de aanvraag in werking treden. Hierdoor hoeven initiatiefnemers geen rekening te houden met wijzigingen in de regels die na indiening van de aanvraag in werking treden.

Meer informatie

Meer informatie over overgangsbepalingen bij een provinciale weg zonder geluidproductieplafonds is te vinden op de pagina Geluid en overgangsrecht.

Systematiek milieubelastende activiteiten

Zijn milieubelastende activiteiten van toepassing op huishoudens?

Een medewerker van een omgevingsdienst vroeg zich af in hoeverre milieubelastende activiteiten, in het bijzonder bedrijfstakoverstijgende activiteiten Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent als uitklapper), van toepassing zijn op een huishouden. Neem bijvoorbeeld paragraaf 3.2.9 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. Kan deze paragraaf van toepassing zijn op iemands schuur of garagebox (woonbestemming) wanneer deze de ondergrenzen overschrijdt? Of moet er een bepaalde vorm van samenhang zijn in bedrijfsmatige sfeer?

Uitgangspunt: milieubelasting en/of relevantie

In de Nota van toelichting bij het Bal staan hier verschillende relevante dingen over. Bedrijfstakoverstijgende activiteiten kunnen ook van toepassing zijn op huishoudens. Denk aan een propaantank of bodemenergiesysteem pal naast een woning. Het antwoord op de vraag is: ja, milieubelastende activiteiten kunnen inderdaad voorkomen bij een huishouden. Let wel: milieubelastende activiteiten zijn in de Omgevingswet breed gedefinieerd en staan naast het Bal ook in het omgevingsplan. Over het Bal zelf nog dit: anders dan voor 2024 is er geen voorwaarde voor bedrijfsmatig gebruik, zoals winstoogmerk. Uitgangspunt is de milieubelasting en/of de relevantie (bijvoorbeeld gevaar voor externe veiligheid). Voor de opslag van gevaarlijke stoffen in verpakking, zoals benzine, maakt het dan niet uit of dit bij een particulier is of niet, of bij een huishouden of niet.

Wel vaak ondergrenzen of uitzondering voor wonen

De regels van het Bal bevatten wél vaak ondergrenzen. Ook zijn huishoudens, beroepen aan huis en bepaalde opleidingen soms uitgezonderd van Bal-regels. En in de bruidsschat wordt soms een uitzondering gemaakt op de geldende regel 'bij wonen'.

Systematiek Omgevingswet en Ruimte

Vergunningvrije familie- en mantelzorgwoningen

Veel woningbouwprojecten vertragen door langdurige beroepsprocedures. Om sneller te kunnen bouwen, is er ook sneller duidelijkheid nodig. Daarom zorgt de Wet versterking regie volkshuisvesting onder andere voor kortere procedures. Het kabinet wil de regie op de volkshuisvesting versterken om de woningnood aan te pakken. Zo wordt het mogelijk om vergunningvrij een mantelzorg- en familiewoning op het achtererf te realiseren en te gebruiken. Dit heeft gevolgen voor de bestaande praktijk binnen gemeenten. We merken dat gemeenten behoefte hebben aan meer informatie hierover. De helpdesk kreeg in juni bijvoorbeeld meermaals de vraag wanneer de regeling voor vergunningvrije familiewoningen in werking treedt.

In fases

De wet is in werking getreden op 1 juli 2026, maar wordt op sommige onderdelen in fases geïmplementeerd. Zo moeten het Rijk en gemeenten uiterlijk 1 juli 2027 hun volkshuisvestingsprogramma af hebben. Provincies hebben een halfjaar langer de tijd. Uiterlijk 1 januari 2028 stellen gemeenten hun huisvestingsverordening vast. In het Besluit versterking regie volkshuisvesting worden onderwerpen uitgewerkt. Dit besluit treedt naar verwachting in werking op 1 januari 2027. Daarin worden ook de regels rondom de vergunningvrije mantelzorg- en familiewoningen (huisvesting van familieleden) verder uitgewerkt.

Om alvast een indruk te krijgen van de te verwachten wijzigingen, kunt u het Ontwerpbesluit versterking regie volkshuisvesting bekijken (december 2025). Wij verwachten dat de tekst van het definitieve besluit rond oktober 2026 gepubliceerd wordt. U kunt de ontwikkelingen volgen via Wijzigingen Omgevingsbesluit.

Meer informatie

• Wet Versterking regie volkshuisvesting van kracht vanaf 1 juli | Rijksoverheid.nl
• Wet Versterking regie volkshuisvesting | Volkshuisvesting Nederland

Water

Bepalen fosfor in water

Een waterschap stelde ons de vraag welke variant van de stof fosfor het moet rapporteren in het kader van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Voor fosfor wordt standaard de eenheid milligram P per liter water (mgP/l) gehanteerd. Het is daarin niet duidelijk of het dan gaat om het totaal orthofosfaat (PO₄) of totaal fosfor (P). De vraagsteller vermoedt dat een bepaalde analysemethode enkele complexe fosforhoudende elementen niet detecteert en vraagt wat de bedoeling is.

IPLO heeft dit uitgezocht en met behulp van experts zijn we tot het volgende gekomen. Binnen de KRW dient totaal fosfor (P‑totaal) te worden gerapporteerd, uitgedrukt in mgP/l. De normstelling voor nutriënten is gebaseerd op totaal fosfor en niet uitsluitend op orthofosfaat (PO₄). Dit betekent dat de rapportage betrekking heeft op de som van alle aanwezige fosforfracties in het monster, inclusief opgeloste, organisch gebonden en particulaire vormen. Rapportage van alleen fosfaat (PO₄) is daarom niet toereikend. De analysemethode die de vraagsteller beschrijft is geschikt, mits de oxidatiestap aantoonbaar volledig is en alle relevante fosforverbindingen effectief worden meegenomen.

Meer informatie

Monitoring KRW

Nieuwe technologie afvalwaterzuivering tiny houses

De helpdesk Water krijgt regelmatig vragen van kleinere bedrijven en initiatiefnemers / ontwikkelaars die graag onze visie willen hebben op hun product. Iemand vraagt dan naar bepaalde regels en of deze de innovatie de weg staan. Soms als vorm van erkenning, maar nog vaker als een uitvraag om 'groen licht' te krijgen.

IPLO gaat niet over erkenning of welke administratieve toestemming daarvoor nodig zou zijn. Dat is aan het bevoegd gezag in kwestie. Maar IPLO helpt, als dat kan, wel graag de vraagsteller op weg in de regelgeving. Een voorbeeld daarvan is een bedrijf dat in juni bij ons aanklopte met een vraag over een apparaat dat het in ontwikkeling heeft. Dit apparaat kan met een thermische behandeling (hitte) het afvalwater van pleziervaartuigen reinigen. De concrete vraag was of deze techniek ook toegepast mag worden bij tiny houses die afvalwater rechtstreeks in oppervlaktewater lozen.

Wij hebben de vraagsteller verwezen naar de Vergunningcheck van het Omgevingsloket. Het bevoegd gezag in deze casus is het waterschap of hoogheemraadschap uit de regio. Verder hebben we uitgelegd dat er een belangrijk onderscheid is tussen de regelgeving voor het lozen vanaf vaartuigen en het lozen vanuit (vaste) woningen, of die nu groot of klein zijn. Feit is dat een installatie die bedoeld is voor het lozen van toiletwater van pleziervaartuigen (ook met certificaat) niet voldoet aan de eisen voor het zuiveren van huishoudelijk afvalwater dat afkomstig is van woningen (dus ook vakantiehuisjes, tiny houses en woonboten). Een mogelijkheid is wél dat met CE-markering aangetoond kan worden dat de installatie voldoet aan de Europese norm NEN-EN 12566-1. Want dan mag het wel.

Meer informatie

• Gemeentelijke zorgtaak inzameling stedelijk afvalwater
• Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA)
• Lozingsvoorschriften pleziervaart (paragraaf 17.2.1 Bal)
• Handreiking Lozingen