Van woningbouw tot batterijopslag: dit speelde op de Schakeldagen
De laatste 2 IPLO Schakeldagen van 2026 liggen achter ons. In Apeldoorn en Hoofddorp kwamen zo’n 600 professionals uit het fysieke leefomgevingsdomein bijeen om kennis uit te wisselen, inspiratie op te doen en met elkaar in gesprek te gaan over actuele ontwikkelingen. Tijdens tientallen sessies deelden experts hun inzichten en praktijkervaringen. Enkele opvallende sessies onder de loep.

Het overkoepelende thema van deze Schakeldagen was opnieuw het ‘landschap van de Omgevingswet’. In de plenaire opening werd dit verbeeld als een puzzel waarin alle onderdelen met elkaar verbonden zijn. Beleid, regelgeving, uitvoering en het DSO hebben ieder een eigen rol, maar beïnvloeden elkaar voortdurend.
De centrale boodschap: kijk verder dan uw eigen vakgebied. Professionals die inzicht hebben in de samenhang tussen verschillende instrumenten, processen en disciplines kunnen beter samenwerken en dragen bij aan een effectievere uitvoering van de Omgevingswet.

Beschrijving praatplaat 'Waar zit jij in de puzzel van de Omgevingswet?'
De afbeelding is een infographic van het Informatiepunt Leefomgeving, kenniscentrum van de overheid. De infographic is in de vorm van een puzzel. Onder de titel 'Waar zit jij in de puzzel van de Omgevingswet?' staat de volgende introductie: 'De Omgevingswet is een puzzel: iedereen heeft een eigen rol, maar alle stukjes hangen met elkaar samen. Beleid, regels en uitvoering beïnvloeden elkaar en veranderen voortdurend. Het DSO zorgt dat regels en informatie toegankelijk zijn. Samenwerking is nodig om tot goede samenhangende regels te komen. Waar zit jij in deze puzzel en met welke andere stukjes ben jij verbonden?'
De puzzel laat zien hoe verschillende onderdelen van de Omgevingswet met elkaar samenhangen. De afbeelding bestaat uit 5 grote, met elkaar verbonden puzzelstukken:
- Beleid maken
- Regels maken
- Werken met regels
- DSO
- Omgevingsloket
Kernboodschap van de afbeelding
De puzzelstukken zijn met elkaar verbonden en tonen dat veranderingen in 1 onderdeel gevolgen hebben voor de andere onderdelen. De afbeelding laat zien dat de Omgevingswet bestaat uit een samenhangend systeem waarin beleid, regelgeving, uitvoering, digitale ondersteuning en dienstverlening elkaar voortdurend beïnvloeden. Overheden werken samen binnen dit systeem en gebruiken het DSO en het Omgevingsloket om informatie, regels en dienstverlening toegankelijk te maken voor inwoners, bedrijven en andere gebruikers.
Puzzelstuk 1: Beleid maken
Het linker puzzelstuk is lichtblauw en heeft als kop: 'Beleid maken'. Onder deze kop staan verschillende bronnen en activiteiten die bijdragen aan beleidsvorming:
- Maatschappij
- Politiek
- Monitoring
- Evaluatie
Hieronder staan de producten die uit beleid voortkomen:
- Omgevingsvisie
- Omgevingsprogramma's
- Samenwerkingsafspraken
Binnen dit puzzelstuk zijn illustraties opgenomen van personen, gebouwen, bomen en documenten. Aan de bovenkant loopt een horizontale blauwe balk met de tekst 'Participatie' en met aan allebei de zijden een pijl. Deze balk verbindt het onderdeel 'Beleid maken' met het onderdeel 'Regels maken' en geeft aan dat participatie een wisselwerking bewerkstelligt tussen de beide onderdelen.
Puzzelstuk 2: Regels maken
Het middelste blauwe puzzelstuk heeft als kop 'Regels maken'. Hierin staan verschillende soorten regels en juridische instrumenten:
- Algemene regels
- Vergunningplichten
Daaronder staan:
- Waterschapsverordening
- Omgevingsplan
Rechts in het puzzelstuk staan:
- Bbl/Bal, met achter deze begrippen een sterretje. Deze sterretjes verwijzen naar de uitleg van deze begrippen in de legenda, die verderop in deze tekst staat uitgelegd.
- Omgevingsverordening
- Projectbesluit
Tussen de verschillende onderdelen staat een verticale groene pijl. Op deze pijl staat:
'Annotaties en toepasbare regels'. Dit geeft het belang aan van goed annoteren van de regels en deze regels goed om te zetten in toepasbare regels in het DSO. In dit puzzelstuk staan daarnaast illustraties van onder meer een persoon, een boom en een vrachtwagen.
Puzzelstuk 3: Werken met regels
Het rechter puzzelstuk is lichtoranje en heeft als kop 'Werken met regels'. Binnen dit puzzelstuk staan de activiteiten die plaatsvinden bij de uitvoering van regels:
- Meldingen verwerken
- Aanvragen beoordelen
- Toezicht en handhaving
- Omgevingsvergunning uitvoeren
Bij deze activiteiten staan illustraties van personen die werkzaamheden uitvoeren, documenten, een hijskraan en hulpmiddelen. Dit onderdeel laat zien hoe regels worden toegepast in de dagelijkse praktijk.
Puzzelstuk 4: DSO
Onder de 3 bovenste puzzelstukken bevindt zich een groen puzzelstuk met de titel: 'DSO'. Dat staat voor Digitaal Stelsel Omgevingswet. Binnen dit puzzelstuk staan 2 functies:
- Samenwerken
- Aanvragen en info ontvangen
Het DSO haakt als puzzelstuk in op de onderdelen 'Beleid maken', 'Regels maken' en 'Werken met regels. Het fungeert als een digitale laag waar samenwerken en aanvragen en informatie-uitwisseling plaatsvinden. Als illustratie staan er tekeningen van personen, voertuigen, bomen en gebouwen.
Puzzelstuk 5: Omgevingsloket
Onderaan bevindt zich een lichtgroen puzzelstuk met de titel: 'Omgevingsloket'. Dit puzzelstuk haakt weer in op het puzzelstuk DSO. Hier staan de diensten die inwoners en bedrijven gebruiken:
- Vergunningcheck
- Regels op de kaart
- Maatregelen op maat
- Aanvragen/melden
Bij dit onderdeel zijn illustraties opgenomen van personen en landschapselementen. Het Omgevingsloket vormt de toegang voor gebruikers tot informatie, vergunningaanvragen en meldingen.
Samenhang tussen de onderdelen
De infographic benadrukt dat alle puzzelstukken met elkaar verbonden zijn. De samenhang verloopt als volgt:
- Signalen uit maatschappij, politiek, monitoring en evaluatie leiden tot beleid.
- Het beleid wordt uitgewerkt in juridische instrumenten en regels.
- Deze regels worden toegepast bij vergunningverlening, meldingen, toezicht en handhaving.
- Ervaringen uit de uitvoering leveren weer nieuwe informatie op voor beleid en regels.
- Het DSO ondersteunt de samenwerking tussen overheden en de uitwisseling van informatie.
- Via het Omgevingsloket krijgen inwoners en bedrijven toegang tot regels, Vergunningchecks, aanvragen en meldingen.
De puzzelvorm visualiseert dat de onderdelen niet los staan van de andere onderdelen, ze vormen een geheel.
Legenda
Rechtsonder in de infographic staat een legenda met de volgende verklaringen:
- DSO: Digitaal Stelsel Omgevingswet
- Bbl: Besluit bouwwerken leefomgeving
- Bal: Besluit activiteiten leefomgeving
- Annoteren en toepasbare regels maken: regels vertalen naar begrijpelijke teksten voor het digitale Omgevingsloket
Volkshuisvestingsprogramma vraagt om brede samenwerking
Samenwerking stond centraal in de sessie over het nieuwe verplichte volkshuisvestingsprogramma. Met dit programma sturen gemeenten, provincies en het Rijk op voldoende en betaalbare woningbouw. Gemeenten moeten uiterlijk 1 januari 2027 beschikken over een vastgesteld volkshuisvestingsprogramma.
Tijdens de sessie onderzochten deelnemers hoe het programma praktisch kan worden ingezet en hoe het samenhangt met andere instrumenten binnen de beleidscyclus van de Omgevingswet. Daarbij kwam een duidelijke succesfactor naar voren: een projectmatige en multidisciplinaire aanpak. Niet alleen beleidsmedewerkers, maar ook uitvoerders, juristen, bestuurders en managers moeten hierbij betrokken zijn.
Daarnaast werd benadrukt dat het volkshuisvestingsprogramma geen losstaand product moet zijn, maar stevig verankerd moet worden in de reguliere beleidscyclus van de organisatie. Draagvlak vanuit directie en bestuur is daarbij onmisbaar.
Nieuwe regels voor batterijopslag bieden duidelijkheid
De energietransitie zorgt voor een sterke groei van batterijopslag. Tijdens een sessie over lithium-ionhoudende energiedragers stond de toepassing van de richtlijn PGS 37-2 centraal. Specifiek werd er besproken hoe deze richtlijn impact zou hebben bij afval. Deze richtlijn voor de veilige opslag van batterijen worden opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en bieden daarmee een landelijk kader voor vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Deelnemers herkenden de behoefte aan meer duidelijkheid. Gemeenten zien veel innovatieve ontwikkelingen op het gebied van energieopslag, maar ervaren tegelijkertijd dat regelgeving soms achterloopt op de praktijk.
Uit de zaal bleek dat partijen worstelen met het huidige gebrek aan wettelijke kaders. Het opnemen van de PGS in het Besluit activiteiten leefomgeving kan helpen om risico’s op een uniforme manier te beoordelen en de richtlijn beter toe te passen. Tegelijkertijd zijn er nog vragen over hoe de richtlijn en de bijbehorende regelgeving in de praktijk moeten worden uitgevoerd.
Sommige situaties vragen om een uitzonderingspositie om de richtlijn uitvoerbaar te houden. Als het mogelijk is om gelijkwaardige maatregelen te kunnen toepassen die de doelen uit de richtlijn halen, kunnen ook deze situaties uitvoerbaar zijn.

Activiteiten herkennen is een vak
Veel herkenning was er tijdens de sessie over het herkennen van activiteiten onder de Omgevingswet. Aan de hand van praktijkbeelden gingen deelnemers met elkaar in gesprek over welke activiteiten aan de orde zijn, welke regels van toepassing zijn en welk bestuursorgaan bevoegd gezag is.
Een afbeelding van de sloop van een woning leidde bijvoorbeeld tot uiteenlopende interpretaties. Sommige groepen identificeerden wel 12 verschillende activiteiten. Juist die verschillen vormden een waardevolle basis voor discussie en kennisuitwisseling.
Deelnemers gaven aan dat deze werkvorm goed bruikbaar is voor interne trainingen binnen gemeenten en omgevingsdiensten. Tegelijkertijd werd duidelijk dat veel professionals nog regelmatig terugvallen op begrippen uit het oude stelsel van bestemmingsplannen. Termen als ‘inrichting’, ‘bedrijf’ en ‘locatie’ blijken nog steeds diep in het vakjargon verankerd.
Stemgeluid verdient aandacht in het omgevingsplan
Ook de sessie over geluid leverde interessante inzichten op. Vanuit een denkbeeldige reis naar 2032 werd inzichtelijk gemaakt hoe de regels in een omgevingsplan werken als je een nieuwe woning bij activiteiten wil toelaten. En hoe je dan de instructieregels over geluid toepast. Duidelijk werd dat in de regels van het omgevingsplan er net zoveel aandacht moet zijn voor de gebruiksruimte van bedrijven als voor het beschermen van de leefomgeving. Dit betekent dat je bewust bent hoe je in het nieuw deel omgevingsplan (al het) geluid regelt en welke keuzes je daarvoor maakt.
Dit inzicht werd uitgelegd met een voorbeeld over stemgeluid. Hoewel dit bij de meeste bedrijven niet speelt, kan stemgeluid een belangrijke rol spelen bij de beoordeling van een aanvaardbaar geluid. Denk bijvoorbeeld aan terrassen, speelplaatsen bij scholen en recreatieterreinen.
Wanneer stemgeluid een relevante bron vormt, vraagt dat meestal om een kwalitatieve beoordeling. Onder de Omgevingswet mag stemgeluid namelijk niet meer gereguleerd worden met waarden. Om een aanvaardbaar geluid te borgen, zijn andere maatregelen in het omgevingsplan nodig, openingstijden of gebruiksvoorwaarden. Dit geldt niet alleen voor nieuwe situaties maar ook voor bestaande.
Conclusie: de heilige graal is integraal
De Schakeldagen in Apeldoorn en Hoofddorp maakten opnieuw duidelijk dat een succesvolle uitvoering van de Omgevingswet draait om samenwerking, kennisdeling en het verbinden van verschillende disciplines.
Of het nu gaat om woningbouw, energietransitie, activiteiten, geluidsbeleid of welk thema dan ook: de vraagstukken waar gemeenten, omgevingsdiensten en adviesbureaus voor staan, worden steeds meer integraal van aard. Juist door ervaringen uit te wisselen en over de grenzen van het eigen vakgebied heen te kijken, ontstaan betere oplossingen voor de fysieke leefomgeving.
Meer informatie
Ook volgende jaar organiseert IPLO weer Schakeldagen. Bent u er weer bij? De voorinschrijving staat inmiddels open. Houd de website in de gaten voor meer informatie.