Van puzzel tot praktijk: dit zijn de belangrijkste inzichten van de IPLO Schakeldagen

Een terugkerend thema tijdens beide Schakeldagen was het ‘landschap van de Omgevingswet’. Dit werd plenair gepresenteerd als een puzzel waarvan alle stukjes met elkaar verbonden zijn. Beleid, regelgeving, uitvoering en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) hebben ieder hun eigen plek, maar beïnvloeden elkaar voortdurend.

De boodschap was duidelijk: verdiep u niet alleen in uw eigen rol, maar ook in de raakvlakken met andere werkvelden. Wie begrijpt hoe het eigen werk samenhangt met dat van collega's, ketenpartners en andere disciplines, kan beter samenwerken en de Omgevingswet effectiever uitvoeren.

1. Integraal werken vraagt tijd én samenwerking

De Omgevingswet vraagt om een integrale aanpak van de leefomgeving. Veel organisaties zijn nog zoekende naar hoe zij die samenwerking in de praktijk vormgeven. Hoe werk je bijvoorbeeld over afdelingen en organisaties heen aan gezamenlijke doelen? En hoe zorg je ervoor dat alle betrokken partijen bijdragen aan instrumenten zoals de omgevingsvisie en het omgevingsplan?

Tijdens de Schakeldagen deelde werkplaatsbegeleider Else Sneller hoe de gemeente Deventer deze uitdaging heeft aangepakt. De gemeente bracht meer dan 100 beleidsstukken over de leefomgeving samen en beoordeelde deze vervolgens samen met de provincie, het waterschap en de omgevingsdienst. Per document werd bekeken welke plek het kreeg binnen de Omgevingswet.

De aanpak vergde ongeveer een jaar, maar leverde ook veel op. Het voorbeeld van Deventer laat zien dat integraal werken een leerproces is dat tijd en inzet vraagt, maar organisaties tegelijkertijd helpt om gezamenlijk toe te werken naar een samenhangende aanpak van de leefomgeving.

• Integraal werken
• Instrumenten van de Omgevingswet
• Samenhang instrumenten

2. Annoteren is een teamsport

Door omgevingsdocumenten goed te annoteren, wordt duidelijk welke regels gelden voor welke locaties. Die annotaties vormen vervolgens de basis voor Regels op de kaart in het Omgevingsloket.

Tijdens de Schakeldagen bleek opnieuw hoe belangrijk samenwerking hierbij is. Gemeenten behalen betere resultaten wanneer vergunningverleners, planjuristen en beleidsmedewerkers gezamenlijk werken aan annotaties. Door elkaar beter te begrijpen en vaker samen op te trekken, ontstaat een vollediger en beter bruikbaar overzicht van de geldende regels.

• Omgevingsdocumenten opstellen: annoteren en andere digitale eisen
• Regels op de kaart in het Omgevingsloket

3. Participatie vraagt om meer duidelijkheid

Participatie is een van de pijlers van de Omgevingswet. Tegelijkertijd blijkt het in de praktijk lastig om te beoordelen wanneer participatie voldoende is geweest.

Tijdens verschillende sessies klonk de behoefte aan meer richting, praktische handvatten en duidelijke voorbeelden. Gemeenten gaan bovendien verschillend om met participatie. Waar de ene gemeente participatie verplicht stelt bij een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA), doet een andere gemeente dat niet. Goed daarover met elkaar in gesprek te komen.

Ook bestaat soms onduidelijkheid over de gevolgen van participatie binnen besluitvorming. Zo kan een aanvraag voor een BOPA niet uitsluitend worden afgewezen vanwege onvoldoende participatie. De gesprekken tijdens de Schakeldagen maakten duidelijk dat er behoefte is aan concretere beoordelingsregels.

• Participatie in de Omgevingswet
• Praktische hulpmiddelen voor participatie
• Wat doen anderen - praktijkverhalen participatie

4. Blijf investeren in basiskennis

Nieuwe medewerkers die starten bij bijvoorbeeld gemeenten en omgevingsdiensten zijn vaak nog lerend in de Omgevingswet en de fysieke leefomgeving.

Tijdens de Schakeldagen bleek dat begrippen uit de Omgevingswet en het DSO nog niet voor iedereen vanzelfsprekend zijn. Het is daarom belangrijk om te blijven investeren in basiskennis.
Niet voor niets trokken sessies als Kennismaking met het DSO en het Omgevingsloket en Herkennen van activiteiten in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) veel belangstelling. De Schakeldagen laten zien dat er nog steeds behoefte is aan een stevige basis om vanuit daar verder te bouwen.

• Introductie Omgevingswet
• Introductie Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)
• Omgevingsloket op hoofdlijnen
• Webcolleges basiskennis Omgevingswet

5. Betrek bestuurders en managers bij de praktijk

Een boodschap die tijdens meerdere sessies en op het netwerkplein steeds terugkwam: betrek bestuurders en managers nadrukkelijker bij de uitvoering van de Omgevingswet.
Wanneer zij meer inzicht krijgen in de dilemma's, afwegingen en uitdagingen uit de praktijk, ontstaat meer begrip voor elkaars werk en kunnen organisaties beter inspelen op actuele ontwikkelingen. Verschillende deelnemers pleitten daarom voor een speciaal programma voor bestuurders en managers, waarin zij ervaringen kunnen uitwisselen en met elkaar in gesprek kunnen gaan over hun rol binnen de Omgevingswet.

Kom ook naar de IPLO Schakeldagen

IPLO organiseert dit najaar nog 2 Schakeldagen. U bent van harte welkom:

• 8 oktober 2026 – Apeldoorn
• 5 november 2026 – Hoofddorp

Aanmelden kan via Schakeldagen 2026. Wilt u op de hoogte blijven van nieuws en ontwikkelingen rondom de Schakeldagen? Kijk dan op de IPLO-website.

Heeft u vragen over een van de onderwerpen uit dit artikel? Neem dan contact op met het Informatiepunt Leefomgeving.