EPBD IV doet zijn intrede: wat betekenen de nieuwe regels voor toezicht en handhaving?
De verduurzaming van gebouwen gaat een nieuwe fase in. Met de komst van de Europese richtlijn EPBD IV krijgen gemeenten, omgevingsdiensten en gebouweigenaren te maken met nieuwe verplichtingen rond onder meer zonne-energie, laadinfrastructuur en gebouwbeheersystemen. Wat betekent dat voor de praktijk van toezicht en handhaving?
De Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) IV is een belangrijke bouwsteen van het Europese doel om in 2050 een emissievrije gebouwenvoorraad te bereiken. De eerste bepalingen zijn inmiddels van kracht. Nederland werkt momenteel aan de vertaling van de richtlijn naar nationale wet- en regelgeving.
Gemeenten en omgevingsdiensten bereiden zich ondertussen voor op hun toekomstige rol daarin. Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) hield, samen met het ministerie van BZK/VRO, 3 regiobijeenkomsten in Zwolle, Den Bosch en Rotterdam. Daar gaven experts uitleg over de nieuwe richtlijn en de gevolgen daarvan voor toezicht en handhaving. Professionals gingen er met elkaar in gesprek over de kansen en uitdagingen.
De bijeenkomsten leverden 5 belangrijke inzichten op.
1. EPBD IV is een kans, maar de uitvoering vraagt goede voorbereiding
Deelnemers zien de EPBD IV als een krachtig instrument om de verduurzaming van gebouwen verder te versnellen. Tegelijkertijd ervaren zij de implementatie als ambitieus en complex. De richtlijn bevat verschillende verplichtingen die op uiteenlopende momenten ingaan en elk hun eigen technische eisen en toepassingsvoorwaarden kennen.
Gemeenten en omgevingsdiensten zitten bovendien niet allemaal in dezelfde fase van voorbereiding. Op sommige onderwerpen, zoals gebouwautomatisering en controlesystemen (GACS), zijn veel organisaties al bezig met het organiseren van het toezicht. Op andere onderwerpen, zoals zonne-energie bij gebouwen en laadinfrastructuur, wordt nog gezocht naar de juiste aanpak en taakverdeling.
2. Kijk integraal naar de opgave
De verschillende verplichtingen uit de EPBD IV kun je niet los van elkaar bekijken. Deelnemers zien juist kansen om maatregelen en toezichtstrajecten te combineren. Door nieuwe verplichtingen zoveel mogelijk te laten aansluiten op bestaande processen rond energietoezicht, vergunningverlening of vastgoedbeheer is efficiënter werken mogelijk. Dat levert voordelen op voor gemeenten en omgevingsdiensten én meer overzicht voor gebouweigenaren.
Veel deelnemers merkten op dat verduurzamingsopgaven steeds vaker samenkomen in 1 gebouw. Daardoor ligt het voor de hand om ook toezicht, communicatie en ondersteuning zoveel mogelijk in samenhang te organiseren.
3. Complexiteit regelgeving vormt grootste knelpunt
De meest genoemde uitdaging is de complexiteit van de regelgeving. Gemeenten en omgevingsdiensten moeten onder meer rekening houden met: nieuwe verplichtingen, uitzonderingen, technische specificaties en verschillende invoeringsmomenten. Daarnaast moeten zij de nieuwe regels koppelen aan bestaande wet- en regelgeving, zoals de energiebesparingsplicht en de Erkende Maatregelenlijsten (EML).
Verder vraagt de uitvoering om voldoende capaciteit, kennis én financiële middelen. Medewerkers moeten worden opgeleid, toezichtprocessen ingericht en organisaties moeten bepalen welke expertise nodig is. Daarnaast blijkt de uitvoering vaak meerdere gemeentelijke afdelingen te raken, zoals duurzaamheid, vastgoed, vergunningverlening en toezicht. Goede interne samenwerking is daarom essentieel.
4. Nu al inzicht krijgen
Gemeenten en omgevingsdiensten moeten niet wachten tot alle details van de regelgeving zijn uitgewerkt. Juist nu al kunnen ze starten met de voorbereiding. Een eerste stap is het in kaart brengen van de gebouwen waarop de verschillende verplichtingen mogelijk van toepassing zijn. Daarmee ontstaat inzicht in de omvang van de opgave.
Tijdige communicatie richting gebouweigenaren is ook een veelgehoorde tip. Door hen al in een vroeg stadium te informeren, ontstaat ruimte om maatregelen bijvoorbeeld te combineren met onderhouds- en investeringsplannen.
5. Behoefte aan ondersteuning en kennisdeling
De bijeenkomsten maakten ook duidelijk dat gemeenten en omgevingsdiensten behoefte hebben aan verdere ondersteuning. Vooral duidelijke uitleg over de samenhang tussen verschillende Europese en nationale regels vinden deelnemers belangrijk. Ook voorbeelden en handreikingen die helpen bij toezicht en uitvoering zijn welkom.
Kennisdeling is dus cruciaal. Veel organisaties willen ervaringen uitwisselen, zodat niet iedereen afzonderlijk oplossingen hoeft te ontwikkelen. Een landelijke aanpak kan bijdragen aan meer uniformiteit en duidelijkheid in de uitvoering.
Meer informatie
Al met al staan biedt de EPBD IV een forse kans om de gebouwenvoorraad energiezuiniger te maken. Om dat in goede banen te leiden, is ondersteuning en kennisuitwisseling voor gemeenten en omgevingsdiensten onontbeerlijk. Op de IPLO-website al veel informatie te vinden over de EPBD IV en de gevolgen ervan. Zie onder meer: