Beeldkwaliteitsplan

Bij gebiedsontwikkeling kan het doelmatig zijn de gewenste ruimtelijke kwaliteit van de nieuwe ontwikkeling vast te leggen. Dit kan door een beeldkwaliteitsplan op te stellen.

Op deze pagina

Wat is een beeldkwaliteitsplan

Het beeldkwaliteitsplan beschrijft de gewenste beeldkwaliteit van de bebouwing en de buitenruimte en bevat toetsbare criteria. Het is een verbindend element tussen landschap, architectuur en stedenbouw. Het plan geeft aanbevelingen en richtlijnen voor de vormgeving van bebouwing en de inrichting van de ruimte. Bijvoorbeeld aan de hand van schetsen en afbeeldingen.

Verschillende doelen beeldkwaliteitsplan

De Omgevingswet regelt niets over het beeldkwaliteitsplan. Een beeldkwaliteitsplan kan verschillende doelen dienen. Het kan bijvoorbeeld gebruikt worden als:

inspiratie en leidraad voor het opstellen van een wijziging van het omgevingsplan
beleidsstuk waarmee de gemeente privaatrechtelijke afspraken maakt met ontwikkelende partijen
toetsingskader voor bouwplannen en vergunningverlening.

Beeldkwaliteitsplan als toetsingskader voor bouwplannen en vergunningverlening

Het is mogelijk om het beeldkwaliteitsplan te gebruiken om regels met open normen in het omgevingsplan verder in te vullen. De inhoud van het beeldkwaliteitsplan moet dan voldoende concreet zijn. In het omgevingsplan worden de hoofdlijnen van de gebiedsontwikkeling vastgelegd. De invulling van de stedenbouwkundige en landschappelijke aspecten gebeurt dan in het beeldkwaliteitsplan.

Voor een nieuw te ontwikkelen gebied kan bijvoorbeeld een regel over de inrichting van het openbaar gebied en de erven worden gesteld. Het beeldkwaliteitsplan kan dan bij de vergunningverlening worden gebruikt voor de interpretatie van deze regel in het omgevingsplan. Het beeldkwaliteitsplan bevat dan dus beleidsregels voor de vergunningverlening. Ook kan een beeldkwaliteitsplan onderdeel uitmaken van de vergunningvoorschriften van een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA), zie onder het kopje 'Toetsingskader voor BOPA-vergunning'.

Aandachtspunten beeldkwaliteitsplan met beleidsregels

Voor beleidsregels gelden eisen aan de bevoegdheid tot vaststelling, de bekendmaking en de beschikbaarstelling. Bestuursorganen moeten hun beleidsregels bekendmaken door plaatsing in de Staatscourant (Rijk) of via het systeem Decentrale Regelgeving en Officiële publicaties (DROP) in het elektronische publicatieblad. Het bestuursorgaan moet de beleidsregels beschikbaar stellen in de wettenbank (Rijk) of via DROP in de decentrale regelingenbank. Meer informatie vindt u op de pagina beleidsregels.

Een mogelijkheid die wij niet adviseren, is om de beleidsregels vast te stellen als (onderdeel van) een programma op grond van de Omgevingswet. Maken de beleidsregels deel uit van een met STOP/TPOD gepubliceerd programma? Dan zijn de beleidsregels wel als onderdeel van het programma bekendgemaakt in het digitale publicatieblad en is het programma te vinden in de wettenbank/regelingenbank én in het Omgevingsloket via Regels op de kaart. Daarmee is aan de publicatievereisten voor beleidsregels voldaan. Maar de beleidsregels zijn in de wettenbank/regelingenbank niet terug te vinden in de zoekcategorie 'beleidsregels'.

Verwijzing naar beleidsregels in omgevingsplan

Voor een goede vindbaarheid van de beleidsregels bij het omgevingsplan kan in de regels in het omgevingsplan een verwijzing naar het beeldkwaliteitsplan worden opgenomen (zie paragraaf 9.4 Toepassingsprofiel omgevingsplan).

Deze verwijzing kan de vorm hebben van een statische verwijzing in de vorm van:

Een woordelijke verwijzing naar het beeldkwaliteitsplan 'Beeldkwaliteitsplan met de naam X, vastgesteld op dd, mm, jjjj, enz.'
Een woordelijke verwijzing inclusief een digitale link naar de vindplaats van het beeldkwaliteitsplan.

Een dynamische verwijzing in de vorm van:

Een woordelijke verwijzing naar het beeldkwaliteitsplan behorend bij de regel. Bijvoorbeeld: de beoordeling vindt plaats met toepassing van de criteria in het beeldkwaliteitsplan voor gebied X. Bij dynamische verwijzing ontbreken kenmerken voor identificatie van de versie van het beeldkwaliteitsplan zoals de vaststellingsdatum.

Beeldkwaliteitsplan en welstand

Onder de Omgevingswet loopt het welstandstoezicht via het omgevingsplan. In het omgevingsplan kunnen regels worden opgenomen over het uiterlijk van bouwwerken. Als deze regels uitleg nodig hebben, moet de gemeenteraad beleidsregels vaststellen voor de beoordeling of een bouwwerk aan de regels voldoet. Dit staat in artikel 4.19 van de Omgevingswet. Het is mogelijk om voor het opstellen van de beleidsregels de inhoud van het beeldkwaliteitsplan te gebruiken. Ook kan een beeldkwaliteitsplan (voor zover dat ziet op het uiterlijk van bouwwerken) onderdeel zijn van de beleidsregels als bedoeld in artikel 4.19 Omgevingswet. Uitgebreide uitleg over welstand onder de Omgevingswet vindt u op de pagina Welstand en welstandstoets.

Toetsingskader voor BOPA-vergunning

Het bevoegd gezag mag een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) alleen verlenen met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL) (artikel 8.0a, lid 2, Bkl). Deze ETFAL-beoordeling omvat een toets aan eventuele beeldkwaliteitseisen en eventuele welstandseisen.

Bij een BOPA kunnen de vergunningvoorschriften gericht zijn op ETFAL. De vergunningvoorschriften van een BOPA kunnen dus ook beeldkwaliteit betreffen. Een beeldkwaliteitsplan kan onderdeel uitmaken van de vergunningvoorschriften. De voorschriften kunnen niet verwijzen naar een later vast te stellen beeldkwaliteitsplan. Vergunningvoorschriften zijn immers geen regels waarover later beleidsregels kunnen worden gesteld voor de interpretatie daarvan.

Beeldkwaliteit en opvolgende BOPA

Voor de overgangsfase voor het omgevingsplan bevat artikel 12.27a Bkl een beoordelingsregel voor opvolgende BOPA-vergunningverlening. Dit artikel bepaalt dat bij het toepassen van artikel 8.0a, lid 2 Bkl, in ieder geval sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties voor zover de activiteit niet in strijd is met een eerder verleende omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit.

In de basis-BOPA vergunning kan beeldkwaliteit/het beeldkwaliteitsplan een vergunningvoorschrift zijn. Voldoet de aanvraag voor de opvolgende BOPA-vergunning aan het vergunningvoorschrift beeldkwaliteit? Dan volgt uit artikel 12.27a Bkl dat dit onderdeel van de aanvraag in overeenstemming is met ETFAL en geen nieuwe beoordeling behoeft. Voldoet de opvolgende BOPA-vergunningaanvraag niet aan het vergunningvoorschrift beeldkwaliteit? Dan beoordeelt het bevoegd gezag de beeldkwaliteit helemaal opnieuw aan de hand van ETFAL. Daarbij kan het bevoegd gezag gemotiveerd afwijken van het eerdere vergunningvoorschrift beeldkwaliteit/beeldkwaliteitsplan.

Zijn in de basis-BOPA geen vergunningvoorschriften over beeldkwaliteit opgenomen? Dan omvat de ETFAL-beoordeling van de opvolgende BOPA-aanvraag altijd een toets aan eventuele beeldkwaliteitseisen.

Meer uitleg over de regeling voor de opvolgende BOPA leest u op de pagina Opvolgende BOPA.

Beeldkwaliteitsplan als gebiedsgericht omgevingsprogramma

Is het beeldkwaliteitsplan bedoeld als:

inspiratie en leidraad voor het opstellen van een wijziging van het omgevingsplan
beleidsstuk waarmee de gemeente privaatrechtelijke afspraken maakt met ontwikkelende partijen?

Dan kan de gemeente ervoor kiezen om het beeldkwaliteitsplan als gebiedsgericht vrijwillig programma als bedoeld in artikel 3.5 Omgevingswet vast te stellen.

Een voordeel daarvan is dat na publicatie van het programma via de LVBB, het programma te zien is in de wettenbank/regelingenbank en in het Omgevingsloket, in het onderdeel Regels op de kaart. Zo kan iedereen zien bij welk gebied welk beeldkwaliteitsplan hoort.