Leges en Omgevingswet

Op deze pagina

• Leges gemeenten, waterschappen en provincies
• Betalingsverplichting bij instemmingsbevoegdheid
• Leges Rijk

Leges gemeenten, waterschappen en provincies

De gemeente, het waterschap en de provincie kunnen leges in rekening brengen voor het in behandeling nemen van aanvragen om een omgevingsvergunning. Zij kunnen ook leges in rekening brengen voor het behandelen van aanvragen om wijziging of intrekking van omgevingsvergunningen. De provincies kunnen ook leges in rekening brengen voor het in behandeling nemen van verzoeken om tegemoetkoming in wildschade. Dit staat in artikel 13.1a, lid 1 Omgevingswet.

De regels over de heffing en invordering van belastingen in de Gemeentewet, Waterschapswet en Provinciewet zijn op deze leges van toepassing. Dit staat in artikel 13.1a, lid 2 tot en met 4 Omgevingswet. Dit betekent onder andere dat gemeenten, waterschappen en provincies de tarieven bij belastingverordening vaststellen. De tarieven in die verordening moeten kostendekkend zijn en de berekende of geraamde baten mogen niet uitgaan boven de geraamde lasten. Voor de kostendekkendheid mogen de leges op grond van artikel 13.1a Omgevingswet samen worden genomen met de leges op basis van de Gemeentewet, de Waterschapswet of de Provinciewet of andere wetten.

Bij algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld over de berekening en bedragen van deze leges (artikel 13.2 Omgevingswet). Dat is nog niet gedaan.

Leges voor andere besluiten of handelingen op grond van de Omgevingswet

Legesheffing door gemeenten, waterschappen en provincies voor andere besluiten of handelingen dan die genoemd in artikel 13.1a Omgevingswet heeft de Gemeentewet, Waterschapswet en Provinciewet als grondslag.

Op grond van artikel 229, lid 1, aanhef en letter b, Gemeentewet, artikel 115, lid 1, onder b, Waterschapswet en artikel 223, lid 1, onder b, Provinciewet kunnen gemeenten, waterschappen en provincies leges heffen voor het genot van door het bestuur verstrekte diensten. Onder dergelijke diensten worden volgens de jurisprudentie verstaan: de werkzaamheden die rechtstreeks en in overheersende mate verband houden met dienstverlening voor een individualiseerbaar belang.

Als de dienstverlening wordt gevraagd, is er meestal sprake van een individueel belang. Legesheffing voor meldingen is niet mogelijk, omdat het in behandeling nemen van meldingen niet als dienstverlening geldt. Ook legesheffing bij een ambtshalve genomen besluit is niet mogelijk.

Op basis van de jurisprudentie over legesheffing bij een verzoek om een bestemmingsplan vast te stellen, is de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) van mening dat legesheffing bij een verzoek om wijziging van het omgevingsplan mogelijk is. De Modelverordening leges van de VNG (zie verderop, onder de tussenkop Modelverordening leges gemeenten) bevat hiervoor een regeling.

Het voorgaande betekent dat gemeenten, waterschappen en provincies ook leges kunnen heffen voor bijvoorbeeld:

• het op verzoek voeren van een vooroverleg
• de behandeling van een aanvraag om een maatwerkvoorschrift Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent als uitklapper)
• de behandeling van een verzoek om een gelijkwaardige maatregel Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent als uitklapper) te mogen treffen

Hoogte leges gemeente, waterschap, provincie

Gemeenten, waterschappen en provincies bepalen zelf de hoogte van de leges die zij in rekening brengen. Deze leggen zij vast in hun eigen legesverordeningen. Deze zijn te vinden in de lokaleregelingenbank. Hebt u als burger of bedrijf vragen over deze leges, dan kunt u daarvoor terecht bij uw gemeente, waterschap of provincie.

Modelverordening leges gemeenten

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft voor gemeenten Modelverordening leges opgesteld. Het gaat om een model dat gemeenten zelf kunnen aanpassen vanwege de grote keuzevrijheid. Gemeenten kunnen in hun legesverordening bijvoorbeeld bepalen dat het bevoegd gezag achteraf leges heft in plaats van vooraf. Ook kunnen zij zelf de hoogte van leges bepalen. De Modelverordening leges van de VNG is te vinden via het ledenplatform van de VNG.

Betalingsverplichting bij instemmingsbevoegdheid

Is van een bestuursorgaan instemming vereist? Dan kan dat bestuursorgaan de kosten van het uitbrengen van advies en de behandeling van het verzoek om instemming aan het bevoegd gezag doorberekenen als:

• het bevoegd gezag zou zijn geweest als alléén de activiteit waarvoor instemming nodig is zou zijn aangevraagd, en
• het in dat geval leges zou mogen heffen voor het behandelen van die aanvraag.

De hoogte van de vergoeding is gelijk aan de leges die het bestuursorgaan zou heffen als het zelf bevoegd gezag zou zijn voor de aangevraagde activiteit. Het bestuursorgaan kan op grond van artikel 16.16 lid 3 of 4 van de Omgevingswet bepalen dat geen instemming nodig is. Ook in die gevallen kan het een vergoeding vragen. Er is geen vergelijkbare regeling voor bestuursorganen met een adviesrecht zonder instemmingsbevoegdheid.

Het bevoegd gezag berekent deze vergoeding vervolgens door in de leges voor de aanvrager. Dat staat voor de rijksleges in artikel 14.2a Omgevingsregeling. Gemeenten, waterschappen en provincies regelen dit in hun legesverordening.

Leges Rijk

Ook het Rijk kan leges in rekening brengen. De regels hierover staan in de artikelen 13.1 en 13.2 Omgevingswet en in afdeling 14.1 Omgevingsbesluit.

Hierna vindt u informatie over de volgende onderwerpen:

• Waarvoor leges Rijk
• Wie heft leges Rijk?
• Tarieven leges Rijk
  • Meervoudige aanvragen
  • Wijziging van de aanvraag
  • Intrekken aanvraag
  • Aanvrager heeft betaald, niet betaald of te veel betaald en gevolgen voor leges
  • Tarieven milieubelastende activiteiten
• Betalen leges voorwaarde voor verkrijgen besluit
• Procedure legesbeschikking

Waarvoor leges Rijk

In artikel 13.1, leden 1 en 2 Omgevingswet staat dat een minister leges kan heffen voor:

• het in behandeling nemen van een aanvraag om een besluit
• onderzoeken of verrichtingen die op verzoek van betrokkenen plaatsvinden
• de afgifte van een document, ringen, merken of merktekens voor dieren

Is een minister het bevoegd gezag voor het in behandeling nemen van een aanvraag? Dan heft die minister leges voor:

• een omgevingsvergunning, behalve bij:
  • een rijksmonumentenactiviteit met betrekking tot een archeologisch monument, of
  • een beperkingengebiedactiviteit met betrekking tot een militaire luchthaven.
• een maatwerkvoorschrift, behalve bij:
  • maatwerkvoorschriften die betrekking hebben op een rijksmonumentenactiviteit met betrekking tot een archeologisch monument, of
  • maatwerkvoorschriften die betrekking hebben op een beperkingengebiedactiviteit met betrekking tot een militaire luchthaven.
• een aanvraag om wijziging van een omgevingsvergunning of maatwerkvoorschrift.

Dit staat in artikel 14.2, lid 1 Omgevingsregeling.

Geldt een projectbesluit voor een deel ook als een omgevingsvergunning? Dan kan de minister voor dat deel ook leges heffen.

Is er sprake van kostenverhaal op grond van afdeling 13.6 Omgevingswet voor de aanvraag? Dan heft de minister daarvoor geen leges. Dat staat in artikel 14.2, lid 3 Omgevingsregeling.

De minister van Economische Zaken en Klimaat heft ook leges voor het op aanvraag verlenen, wijzigen, intrekken of beoordelen van:

• een melding op grond van artikel 2.7 Bal,
• een toestemming om een gelijkwaardige maatregel te treffen op grond van artikel 2.7 Bal,
• gegevens en bescheiden voor werkzaamheden met een verplaatsbaar mijnbouwwerk, mijnbouwlocatieactiviteiten in een oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk of in de Noordzee bestaande uit een verkenningsonderzoek met trillingen.

Dat staat in artikel 14.2, lid 4 Omgevingsregeling.

De minister voor Natuur en Stikstof kan bij het verlenen van bepaalde omgevingsvergunningen of andere documenten bepalen dat er geen leges worden geheven. Het gaat dan om omgevingsvergunningen of andere documenten over dieren, eieren, planten, hout of producten daarvan die in strijd met de Omgevingswet naar Nederland zijn gebracht. Dat staat in artikel 14.2, lid 5 Omgevingsregeling.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heft ook leges voor het in behandeling nemen van een aanvraag tot aanwijzing als certificatie-instelling. Dit staat in artikel 14.2, lid 6 Omgevingsregeling.

Behoeft een beslissing op een aanvraag instemming van een minister op grond van artikel 16.16 Omgevingswet? Dan heft de minister voor het in behandeling nemen van de aanvraag om het besluit om instemming ook leges. Deze leges heft het bij het bestuursorgaan dat bevoegd gezag is voor het besluit op de aanvraag. Dit staat in artikel 14.2a, lid 1 Omgevingsregeling.

Is instemming vereist voor een besluit van een minister? Dan kan de minister de leges die het daarvoor heeft betaald, weer doorberekenen in de door haar te heffen leges. Dit staat in artikel 14.3, lid 3 Omgevingsregeling.

Wie heft leges Rijk?

Wie het bevoegd gezag is om leges te heffen, hangt af van de soort vergunning die is aangevraagd. Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) wijst het bevoegd gezag aan voor deze vergunningen. Op de pagina Bepalen bevoegd gezag omgevingsvergunning staat meer informatie over hoe u kunt bepalen wie het bevoegd gezag is.

Tarieven leges Rijk

De minister stelt bij regeling de tarieven voor de leges vast. De minister stelt de tarieven zo vast dat de verwachte opbrengsten niet boven de verwachte kosten uitgaan. Dat staat in artikel 13.1, leden 3 en 6, Omgevingswet.

In afdeling 14.1 van de Omgevingsregeling staan de tarieven en regels over hoe de rechten worden geheven. De tarieven staan in paragraaf 14.1.2 en verder van de Omgevingsregeling.

Bij veel activiteiten zijn modaliteiten (extra voorwaarden) opgenomen. Afhankelijk van de modaliteit kan de minister het standaardtarief verhogen of verlagen. Dat is bijvoorbeeld het geval als het bevoegd gezag een milieueffectrapport moet beoordelen. Een ander voorbeeld is als een ander bestuursorgaan advies moet geven over het te nemen besluit. De kosten van het bevoegd gezag zijn dan hoger. Een voorbeeld waarin de kosten lager zijn, is wanneer het bevoegd gezag de aanvraag buiten behandeling laat. De aanvraag leidt dan niet tot een besluit. De overheid maakt dan minder kosten.

Meervoudige aanvragen

Het bevoegd gezag heft leges voor elke aanvraag afzonderlijk. Bevat een aanvraag meerdere activiteiten? Dan betaalt de aanvrager de totale som van de tarieven die gelden voor de activiteiten. Is er instemming van een ander bestuursorgaan nodig? Dan verhoogt het bestuursorgaan het tarief met het tarief dat het instemmende bestuursorgaan in rekening brengt. Dit staat in artikel 14.3 Omgevingsregeling.

Wijziging van de aanvraag

Het is mogelijk dat de situatie tijdens de aanvraag verandert. Dit kan leiden tot de volgende verrekeningen:

• Wijzigingen van een initiatief tijdens de aanvraag verrekent het bevoegd gezag achteraf. Dit staat in artikel 14.6 lid 1 Omgevingsregeling.
• Bij het opschorten van de behandeltermijnen moet de aanvrager de leges volgens de factuurtermijnen betalen. Achteraf verrekent het bevoegd gezag de eventuele verschillen in de hoogte van de leges.
• Bij een verandering van de reguliere procedure naar de uitgebreide procedure tijdens de aanvraag, staat in de Omgevingsregeling per activiteit wat het gevolg daarvan is voor de leges. Dat staat bijvoorbeeld in artikel 14.12 Omgevingsregeling. Het bevoegd gezag verrekent in dat geval de verschillen in leges achteraf.

Blijkt dat er geen omgevingsvergunning vereist is? Dan bedraagt het tarief voor het in behandeling nemen van de aanvraag 15% van het normale tarief. Dat geldt ook als het bevoegd gezag een aanvraag buiten behandeling laat. Dat staat in artikel 14.4 leden 1 en 2 Omgevingsregeling.

Intrekken aanvraag

Trekt de aanvrager een aanvraag in? Dan hangt de hoogte van het tarief af van het moment van intrekking:

• Bij gehele of gedeeltelijke intrekking binnen 6 weken na de indiening van de aanvraag is dit 25%.
• Bij gehele of gedeeltelijke intrekking op een tijdstip vanaf 6 weken tot 18 weken na de indiening van de aanvraag is dit 50%.
• Bij gehele of gedeeltelijke intrekking op een tijdstip vanaf 18 weken na de indiening van de aanvraag is dit 75%.

Dit staat in artikel 14.4, lid 3, en lid 4 Omgevingsregeling.

Aanvrager heeft betaald, niet betaald of te veel betaald en gevolgen voor leges

Is de aanvraag geheel of gedeeltelijk ingetrokken en heeft de aanvrager nog niet betaald? Dan past het bevoegd gezag de beschikking tot het heffen van de leges ambtshalve aan. Heeft de aanvrager wel betaald? Dan krijgt te aanvrager het te veel betaalde geld terug. Dit staat in artikel 14.6, lid 2 Omgevingsregeling.

Heeft de aanvrager te veel betaald bij een besluit waarvoor een uurtarief geldt? Dan betaalt het bevoegd gezag de te veel betaalde kosten terug. Dit gebeurt binnen 6 weken na de beslissing op de aanvraag. Dit staat in artikel 14.6, lid 1 Omgevingsregeling.

Deze regels gelden niet als de minister van Economische Zaken en Klimaat het bevoegd gezag is. Dan gelden de regels uit artikel 133 Mijnbouwwet en artikel 161a Mijnbouwbesluit.

Tarieven milieubelastende activiteiten

Er gelden aparte tarieven voor gebundelde aanvragen om wijzigingen van omgevingsvergunningen voor milieubelastende activiteiten. Voor aanvragen om maatwerkvoorschriften voor milieubelastende activiteiten gelden ook aparte tarieven. Deze zijn te vinden in paragraaf 14.1.4 van de Omgevingsregeling.

Betalen leges voorwaarde voor verkrijgen besluit

Het betalen van leges is een voorwaarde voor het verkrijgen van een besluit op de aanvraag door het Rijk. Dit staat in artikel 14.5, lid 5 Omgevingsregeling.

Procedure legesbeschikking

De minister heft leges bij beschikking.

Geldt voor de beslissing op aanvraag om een besluit een uurtarief? Dan bevat de beschikking een begroting van de kosten.

Het bevoegd gezag zendt de beschikking 3 weken na ontvangst van de aanvraag toe aan de aanvrager. De aanvrager moet binnen 5 weken na toezending van de beschikking betalen. Het bevoegd gezag beslist pas op de aanvraag nadat de aanvrager betaalt. De aanvrager kan ook zekerheid tot betaling stellen. Deze regels gelden ook voor aanvragen om documenten, ringen en merktekens voor dieren. Dit staat in artikel 14.5 Omgevingsregeling.

Is de minister van Economische Zaken en Klimaat het bevoegd gezag? Dan gelden deze regels niet. Dan brengt de minister een bedrag in rekening op grond van artikel 133 Mijnbouwwet en artikel 161a Mijnbouwbesluit. Op grond daarvan brengt die minister de bedragen in rekening en verzendt deze een beschikking aan de exploitant, eigenaar of netbeheerder. Dit staat in artikel 161a, lid 4 Mijnbouwbesluit.

Een belanghebbende kan bezwaar maken en beroep instellen tegen deze beschikking. Heeft een belanghebbende bezwaar gemaakt of beroep ingesteld? Dan wordt de beschikking hierdoor niet geschorst (buiten werking gesteld). De aanvrager moet de leges ook dan binnen 5 weken na toezending van de beschikking betalen.