Stroomschema graven in de bodem
Wie gaat graven in de bodem, heeft onder de Omgevingswet te maken met een melding- of informatieplicht. Maar voor welke activiteit gelden welke verplichtingen? Onderstaand schema maakt voor zowel initiatiefnemer als bevoegd gezag duidelijk welke regels er gelden. Doorloop het schema van boven naar beneden.
Uitleg bij het stroomschema
In onderstaand stroomschema staan een aantal vragen. Deze vragen zijn hieronder nader toegelicht.
Overgangsrecht Wet bodembescherming
In specifieke gevallen gelden de regels uit de voormalige Wet bodembescherming nog voor een locatie, omdat er sprake is van overgangsrecht. De regels voor graven uit de Omgevingswet gelden dan niet. Het is mogelijk dat er gedeeltelijk overgangsrecht geldt en dan kunnen de regels uit de Wet bodembescherming en de Omgevingswet naast elkaar gelden. Wilt u weten of voor de locatie waar u gaat graven overgangsrecht geldt, raadpleeg dan de website of het bodeminformatiesysteem van de gemeente, omgevingsdienst of provincie.
Omvang van de ontgraving
De omvang van de ontgraving is samen met de kwaliteit van de bodem bepalend voor welke regels er gelden. Als de omvang van de ontgraving groter dan 25 m3 is, dan gelden de regels uit de milieubelastende activiteiten graven boven de interventiewaarde (>I) en/of graven onder de interventiewaarde (<I).
Het gaat hier om het totale bodemvolume, zoals dat in-situ in de bodem zit. Dit is bijvoorbeeld te bepalen door de ontgravingsoppervlakte te vermenigvuldigen met de ontgravingsdiepte. Bij het bepalen welke van de beide activiteiten van toepassing is, maakt het niet uit wat de omvang van het bodemvolume verontreinigde bodem boven de interventiewaarde is. Een overschrijding van de interventiewaarde binnen het te ontgraven bodemvolume leidt dus altijd tot de activiteit graven >I. De initiatiefnemer heeft wel de mogelijkheid om een splitsing aan te brengen tussen het deel van de locatie dat verontreinigd is boven de interventiewaarde (graven >I) en het overige deel (graven <I). Hiermee voorkomt de initiatiefnemer dat de zwaardere regels (o.a. de erkenningsplicht) gelden voor de gehele ontgraving.
Het is niet toegestaan om een activiteit bewust op te knippen om daarmee niet onder de regels uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) te vallen. Als redelijkerwijs aannemelijk is dat er sprake is van 1 aaneengesloten ontgraving, dan kan het bevoegd gezag handhavend optreden. Advies is om bij twijfel over de exacte hoeveelheid vooraf afstemming te zoeken met het bevoegd gezag.
Kwaliteit van de bodem bepalen door voorafgaand bodemonderzoek
De kwaliteit van de bodem is samen met de omvang van de ontgraving bepalend voor welke regels er gelden. Bij de milieubelastende activiteiten voor graven uit het Bal is een voorafgaand bodemonderzoek verplicht. De kwaliteit van de bodem wordt dan via dit onderzoek vastgesteld.
Als er sprake is van kleinschalig graven (<25 m3), gelden er geen regels uit het Bal en dus ook geen onderzoeksplicht. Hiervoor kunnen wel decentrale regels gelden. Via de bruidsschat hebben gemeenten regels in het omgevingsplan voor kleinschalig graven. De gemeente kan deze regels aanpassen, schrappen of uitbreiden.
Daarnaast is vaak toch bodemonderzoek nodig vanwege andere redenen, bijvoorbeeld in verband met de Arbeidsomstandighedenregelgeving.
Spoedreparatie vitale infrastructuur
Bij een spoedreparatie aan vitale ondergrondse infrastructuur gelden er afwijkende regels. Een snelle reparatie is namelijk noodzakelijk vanuit algemeen belang. Vooraf melden of voldoen aan een informatieplicht is dan vaak niet mogelijk. Wel moeten dan achteraf gegevens aan het bevoegd gezag gestuurd worden.
Tijdelijke uitname
De definitie van tijdelijke uitname van grond staat in bijlage I van het Bal en luidt: ‘het uitnemen van grond uit de bodem, waarna die grond weer wordt teruggebracht op of in de bodem, onder dezelfde omstandigheden en zonder te zijn bewerkt.' De voorwaarden waaronder de uitgekomen grond weer teruggebracht kan worden, verschillen voor de milieubelastende activiteiten graven onder de interventiewaarde en graven boven de interventiewaarde. Lees meer hierover op de pagina Tijdelijk uitnemen van grond of baggerspecie.
Als er sprake is van tijdelijk uitnemen van grond (dus geen afvoer van grond), dan geldt een aantal uitzonderingen op de regels in het Bal. Afvoer van grond is dan niet zonder meer mogelijk. Mocht toch tijdens de activiteit blijken dat niet alle grond teruggeplaatst kan worden, dan moet u het bevoegd gezag hierover informeren.
- Dat kan bij de activiteit graven < I door alsnog gegevens en bescheiden te overleggen (voldoen aan de informatieplicht) en daarbij aan te geven dat onverwacht toch afvoer van grond plaatsvindt. Formeel moet u dan alsnog rekening houden met een termijn van 1 week voor de informatieplicht. Met het bevoegd gezag (gemeente of omgevingsdienst) kunt u hierover in gesprek gaan.
- Bij de activiteit graven > I moet u de gegevens van de eerdere melding wijzigen. Formeel moet u dan alsnog rekening houden met een termijn van 1 week voor het wijzigen van de melding. Met het bevoegd gezag (gemeente of omgevingsdienst) kunt u hierover in gesprek gaan.
Twijfelt u voorafgaand aan de activiteit of alle grond teruggeplaatst kan worden, beroep u dan niet bij voorbaat op de uitzonderingen voor de meld- en informatieplicht.
Bij de activiteit graven in de bodem > I is milieukundige begeleiding verplicht als afvoer plaatsvindt van (een deel van) de grond. Dit volgt uit artikel 4.1233 van het Bal. Mocht tijdens de activiteit blijken dat toch afvoer van grond gaat plaatsvinden, dan is alsnog milieukundige begeleiding nodig. Als de hoeveelheid af te voeren grond beperkt blijft tot maximaal 25 m3, geldt een uitzondering. In de artikelsgewijze toelichting van artikel 4.1233 van het Bal staat namelijk: 'Omdat het praktisch gezien bijna nooit mogelijk is om alle grond weer terug te brengen in het profiel van de ontgraving wordt hiervoor een ondergrens gehanteerd van 25 m3'. Dit wil zeggen dat wordt voldaan aan de genoemde voorwaarde als ten hoogste 25 m3 verontreinigde grond niet kan worden teruggeplaatst en van de locatie moet worden afgevoerd.
Stroomschema
Opmerking bij het schema: het advies is om de vraag over de omvang van de ontgraving eerder te stellen dan de vraag over de verwachte bodemkwaliteit.
Uitgeschreven tekst stroomschema graven in de bodem:
Is er sprake van overgangsrecht onder de Wet Bodembescherming? Bijvoorbeeld bij een beschikbare spoedlocatie, een ingediend saneringsplan of een BUS-melding.
Keuze 1: wel overgangsrecht, dan afhandelen onder de Wet bodembescherming
Keuze 2: geen overgangsrecht, dan afhandelen onder de Omgevingswet
Bij geen overgangsrecht: Wat is de kwaliteit van de bodem? Raadpleeg of voer bodemonderzoek uit, zie de pagina voorafgaand onderzoek.
Daaronder 2 keuzen:
Keuze 1: boven interventiewaarde Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent in popup)
Keuze 2: Onder of gelijk aan interventiewaarde Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent in popup)
Kolom 1: boven interventiewaarde: wat is de omvang van de gehele ontgraving?
Groter dan 25 kubieke meter? Dan gelden paragraaf 3.2.22 van het Bal en paragraaf 4.120 van het Bal.
Kleiner of gelijk aan 25 kubieke meter? Dan zijn er mogelijk regels voor kleinschalig graven in het omgevingsplan.
Groter dan 25 kubieke meter? Dan geldt de Specifieke zorgplicht Bal.
Kleiner dan 25 kubieke meter? Dan geldt de zorgplicht omgevingsplan.
Bij Specifieke zorgplicht Bal: is er sprake van een spoedreparatie vitale infra Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent in popup).
Keuze 1: Wel spoedreparatie, dan informatieplicht achteraf.
Keuze 2: Geen spoedreparatie. Is er sprake van tijdelijke uitname?
Wel tijdelijke uitname: dan geldt Meldingsplicht 1 week van tevoren en informatieplicht.
Is er geen tijdelijke uitname, dan geldt Meldingsplicht 4 weken van tevoren en informatieplicht.
Bij wel en geen tijdelijk uitname gelden bodemvoorschriften.
Kolom 2 Onder of gelijk aan interventiewaarde: wat is de omvang van de gehele ontgraving?
Groter dan 25 kubieke meter? Paragraaf 3.2.21 Bal en paragraaf 4.1.19 Bal.
Kleiner of gelijk aan 25 kubieke meter? Dan zijn er geen specifieke regels.
Bij groter dan 25 kubieke meter geldt de specifieke zorgplicht Bal.
Bij kleiner of gelijk aan 25 kubieke meter geldt de algemene zorgplicht en algemeen verbod.
Bij specifieke zorgplicht Bal. Is er een spoedreparatie vitale infra Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent in popup) nodig?
Keuze 1: spoedreparatie. Dan is er een informatieplicht achteraf.
Keuze 2: geen spoedreparatie. Is er sprake van een tijdelijke uitname?
Is er een tijdelijke uitname? Dan geldt geen meldings- of informatieplicht.
Is er geen sprake van een tijdelijke uitname? Dan geldt informatieplicht 1 week van tevoren.
Bij geen tijdelijke uitname én wel een tijdelijke uitname gelden bodemvoorschriften.
Interventiewaarde bodemkwaliteit
Waarde die aangeeft dat bij overschrijding sprake is van significante risico's voor mens, plant of dier (bijlage I van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)). De interventiewaarden bodemkwaliteit staan in bijlage IIA van het Bal. Deze waarden bepalen onder andere het onderscheid tussen de activiteiten graven in de bodem met een kwaliteit onder of gelijk aan de interventiewaarden bodemkwaliteit en graven in de bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarden bodemkwaliteit.
Spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur
Herstellen van ondergrondse infrastructuur die van belang is voor (drink)water, energie en telecommunicatie, waarbij snelle reparatie noodzakelijk is vanuit algemeen belang. Meer informatie vindt u op de pagina Graven bij spoedreparaties van vitale ondergrondse infrastructuur.